THE TREASURE OF KNOWLEDGE
ЁЯФ┤рднाрд░рдд рдХे 7 рдкреЬोрд╕ी рджेрд╢ рдХे рд╕ाрде рд╕ीрдоाрдУं рдХी рд▓рдо्рдмाрдИ ЁЯФ┤
♦️рдмांрдЧ्рд▓ाрджेрд╢ - 4096.7 рдХिрдоी.
▪️(рдЕрд╕рдо, рдоेрдШाрд▓рдп, рдоिрдЬोрд░рдо, рдд्рд░िрдкुрд░ा рд╡ рдкрд╢्рдЪिрдо рдмंрдЧाрд▓)
♦️рдЪीрди - 3488 рдХिрдоी.
▪️(рдЬрдо्рдоू рдХрд╢्рдоीрд░, рд╣िрдоाрдЪрд▓ рдк्рд░рджेрд╢, рдЙрдд्рддрд░ाрдЦंрдб, рд╕िрдХ्рдХिрдо рдПंрд╡ рдЕрд░ूрдгाрдЪрд▓ рдк्рд░рджेрд╢)
♦️рдкाрдХिрд╕्рддाрди - 3323 рдХिрдоी.
▪️(рдЧुрдЬрд░ाрдд, рд░ाрдЬрд╕्рдеाрди, рдкंрдЬाрдм рдПрд╡ं рдЬрдо्рдоू рдХрд╢्рдоीрд░
♦️рдиेрдкाрд▓ - 1751 рдХिрдоी.
▪️(рдЙрдд्рддрд░ рдк्рд░рджेрд╢, рдмिрд╣ाрд░, рдкрд╢्рдЪिрдо рдмंрдЧाрд▓, рд╕िрдХ्рдХिрдо, рд╡ рдЙрдд्рддрд░ाрдЦंрдб
♦️рдордпांрдоाрд░ - 1643 рдХिрдоी.
▪️(рдЕрд░ूрдгाрдЪрд▓ рдк्рд░рджेрд╢, рдирдЧाрд▓ैंрдб, рдоिрдЬोрд░рдо, рд╡ рдордгिрдкुрд░)
♦️рднूрдЯाрди - 699 рдХिрдоी.
▪️(рд╕िрдХ्рдХिрдо, рдЕрд╕рдо, рд╡ рдкрд╢्рдЪिрдо рдмंрдЧाрд▓, рдЕрд░ूрдгाрдЪрд▓ рдк्рд░рджेрд╢)
♦️рдЕрдлрдЧाрдиिрд╕्рддाрди -106 рдХिрдоी Pok
▪️(рдЬрдо्рдоू-рдХрд╢्рдоीрд░, (рдкाрдХ рдЕрдзिрдХृрдд)
ЁЯМЯ 16 рдорд╣ाрдЬрдирдкрдж ( 600 - 325 рдИ. рдкू.) ЁЯМЯ
✏️ рдмौрдж्рдз рдЧ्рд░ंрде - рдЕрдЧुрдд्рддрд░рдиिрдХाрдп рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░
✍️ 1. рдХрдо्рдмोрдЬ --- рд░ाрдЬрдзाрдиी -- рд╣ाрдЯрдХ/рд░ाрдЬрдкुрд░
✍️ 2. рдЧांрдзाрд░ -- рд░ाрдЬрдзाрдиी -- рддрдХ्рд╖рд╢िрд▓ा
✍️ 3. рдХुрд░ु -- рд░ाрдЬрдзाрдиी -- рдЗрди्рдж्рд░рдк्рд░рд╕्рде
✍️4.рд╢ूрд░рд╕ेрди -- рд░ाрдЬрдзाрдиी -- рдордеूрд░ा
✍️5. рдордд्рд╕्рдп -- рд░ाрдЬрдзाрдиी -- рд╡िрд░ाрдЯрдирдЧрд░
✍️ 6. рдЕрд╡рди्рддि -- рд░ाрдЬрдзाрдиी -- рдЙрдЬ्рдЬैрди
✍️ 7. рдЕрд╢्рдордХ - рд░ाрдЬрдзाрдиी -- рдкोрддрди/ рдкोрдард▓ी ( рджрдХ्рд╖िрдг рднाрд░рдд рдХा рдПрдХрдоाрдд्рд░ рдЬрдирдкрдж )
✍️ 8. рдкांрдЪाрд▓ -- рд░ाрдЬрдзाрдиी --рдЕрд╣िрдЪ्рдЫрдд्рд░/ рдХाрдо्рдкिрд▓рдп
✍️ 9. рдХौрд╢рд▓ -- рд░ाрдЬрдзाрдиी -- рд╢्рд░ाрд╡рд╕्рддी/ рдХुрд╢ाрд╡рддी
✍️ 10. рдорд▓्рд▓ -рд░ाрдЬрдзाрдиी -- рдХुрд╢ीрдирдЧрд░,рдкाрд╡ाрдкुрд░ी
✍️11. рдХाрд╢ी - рд░ाрдЬрдзाрдиी -- рд╡ाрд░ाрдгрд╕ी
✍️12. рдордЧрдз - рд░ाрдЬрдзाрдиी -- рд░ाрдЬрдЧृрд╣/ рдЧिрд░िрд╡्рд░рдЬ
✍️13. рд╡рдЬ्рдЬि - рд░ाрдЬрдзाрдиी -- рд╡ैрд╢ाрд▓ी
✍️14. рдЕंрдЧ - рд░ाрдЬрдзाрдиी -- рдЪрдо्рдкा
✍️15. рд╡рдд्рд╕- рд░ाрдЬрдзाрдиी -- рдХौрд╢ाрдо्рдмी
✍️16. рдЪेрджि - рд░ाрдЬрдзाрдиी -- рд╢рдХ्рддिрдорддी
✍️ NOTE :- 2 рдЧрдгрд░ाрдЬ्рдп -- рдорд▓्рд▓, рд╡рдЬ्рдЬि।
✍️ рднाрд░рдд рд╕े рдмाрд╣рд░ рдЬрдирдкрдж 2:- рдХрдо्рдмोрдЬ, рдЧांрдзी
❇️рдк्рд░рдоुрдЦ рдЕрди्рддрд░्рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╕ीрдоाрдПं (Pramukh Antararashtrey Seemayen)❇️
ЁЯФ╕1. рдоैрдХрдоोрд╣рди рд░ेрдЦा (McMahon Line) - рднाрд░рдд рдПрд╡ं рдЪीрди рдХे рдмीрдЪ рд╕рд░ рд╣ेрдирд░ी рдж्рдзाрд░ा рдЕंрдХिрдд
ЁЯФ╣2. рд╣िрдг्рдбрдирдмрд░्рдЧ рд░ेрдЦा (Hindenburg Line) - рдЬрд░्рдорди рдПрд╡ं рдкोрд▓ैंрдб рдХे рдмीрдЪ
ЁЯФ╕3. рдоैрдЧीрдиॉрдЯ рд░ेрдЦा (Maginot Line) - рдЬрд░्рдордиी рдПрд╡ं рдл्рд░ांрд╕ рдХे рдмीрдЪ
ЁЯФ╣4. рдоेрдирд░рд╣ीрдо рд░ेрдЦा (Menrhim line) - рд░ूрд╕ рдПрд╡ं рдлिрдирд▓ैंрдб
ЁЯФ╕5. рд░ेрдбрдХ्рд▓िрдл рд░ेрдЦा (Radcliffe Line) - рднाрд░рдд рдПрд╡ं рдкाрдХिрд╕्рддाрди рд╕рд░ рдХाрдпрд░िрд▓ рд░ेрдбрдХ्рд▓िрдл рдж्рдзाрд░ा рдЕंрдХिрдд
ЁЯФ╣6. 38 рд╡ीं рд╕ाрдоाрдиाрди्рддрд░ рд░ेрдЦा (38th Parallel Line) - рдЙ. рдХाрд░िрдпा рдПрд╡ं рдж. рдХोрд░िрдпा
ЁЯФ╕7. 49 рд╡ीं рд╕ाрдоाрдиाрди्рддрд░ рд░ेрдЦा (49th Parallel Line) - рдпूрдПрд╕рдП рдПрд╡ं рдХрдиाрдбा
ЁЯФ╣8. рдб्рдпूрд░ेрдг्рдб рд░ेрдЦा (Durnd Line) - рдкाрдХिрд╕्рддाрди рдПрд╡ं рдЕрдлрдЧाрдиिрд╕्рддाрди рд╕рд░ рдоॉрд░्рдЯीрдорд░ рдбूрд░рди्рдб рдж्рдзाрд░ा 1896 рдоें
ЁЯФ╕9. рдоैрдЬिрдиो рд░ेрдЦा (Mazzino Line) - рдЬрд░्рдордиी рдПрд╡ं рдл्рд░ांрд╕ рдХे рдмीрдЪ
ЁЯФ╣10. рд╕ीрдЧрдл्рд░ीрдб рд░ेрдЦा (Seagfreed Line) - рдЬрд░्рдордиी рдПрд╡ं рдл्рд░ांрд╕ рдХे рдмीрдЪ
ЁЯФ╕11. рдЖрдбрд░-рдиेрд╕ी рд░ेрдЦा (Order-Nec Line) - рдЬрд░्рдорди рдПрд╡ं рдкोрд▓ैंрдб рдХे рдмीрдЪ
ЁЯФ╣12. 17 рд╡ीं рдЕрдХ्рд╖ांрд╢ рд░ेрдЦा (17th Latitude Line) - рдЙ. рд╡िрдпрддрдиाрдо рдПрд╡ं рдж. рд╡िрдпрддрдиाрдо
List of National Parks & Wildlife Sanctuaries of Uttar Pradesh
1 Dudhwa National Park (Tiger Reserve)
2 Bakhira Wildlife Sanctuary
3 Chandraprabha Wildlife Sanctuary
4 Dr. Bhimrao Ambedkar Bird Wildlife Sanctuary
5 Hastinapur Wildlife Sanctuary
6 Katerniaghat Wildlife Sanctuary
7 Kishanpur Wildlife Sanctuary
8 Lakh Bahosi Bird Wildlife Sanctuary
9 Mahavir Swami Wildlife Sanctuary
10 National Chambal Wildlife Sanctuary – UP
11 Nawabganj Bird Sanctuary
12 Okhla Bird Wildlife Sanctuary
13 Parvati Aranga Bird Wildlife Sanctuary
14 Patna Wildlife (Pundhir Bird) Sanctuary
15 Ranipur Wildlife Sanctuary
16 Saman Bird Wildlife Sanctuary
17 Samaspur Wildlife (Bird) Sanctuary
18 Sandi Bird Wildlife Sanctuary
19 Sohagi Barwa Wildlife Sanctuary
20 Sohelwa (Suhelwa/Soheldeo) Wildlife Sanctuary
21 Sur (Soor) Sarovar (Bird) Wildlife Sanctuary
22 Jai Prakash Narayan (Surha taal) Bird Wildlife Sanctuary
23 Turtle (Kachhua) Wildlife Sanctuary
24 Vijai Sagar Wildlife Sanctuary
State Animal of UP is Barasingha (Swamp Deer) (Binomial name - Rucervus duvaucelii)
*❇рднाрд░рдд рдХे рд╕ंрд╡िрдзाрди рдХी рдЕрдиुрд╕ूрдЪिрдпाँ рдХी рд╕ूрдЪी*
1) рдк्рд░рдердо рдЕрдиुрд╕ूрдЪी :- рдЗрд╕рдХे рдЕंрддрд░्рдЧрдд рднाрд░рдд рдХे 29 рд░ाрдЬ्рдп рддрдеा 7 рдХेंрдж्рд░ рд╢ाрд╕िрдд рдк्рд░рджेрд╢ो рдХा рдЙрд▓्рд▓ेрдЦ рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ै|
2) рджूрд╕рд░ी рдЕрдиुрд╕ूрдЪी : рдЗрд╕рдоें рднाрд░рддीрдп рд╕ंрдШ рдХे рдкрджाрдзिрдХाрд░िрдпों (рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдкрддि ,рд░ाрдЬ्рдпрдкाрд▓ ,рд▓ोрдХрд╕рднा рдХे рдЕрдз्рдпрдХ्рд╖ рдФрд░ рдЙрдкाрдз्рдпрдХ्рд╖ , рд░ाрдЬрд╕рднा рдХे рд╕рднाрдкрддि рдПрд╡ं рдЙрдкрд╕рднाрдкрддि ,рд╡िрдзाрдирд╕рднा рдХे рдЕрдз्рдпрдХ्рд╖ рдФрд░ рдЙрдкाрдз्рдпрдХ्рд╖,рд╡िрдзाрди рдкрд░िрд╖рдж् рдХे рд╕рднाрдкрддि рдПрд╡ं рдЙрдкрд╕рднाрдкрддि,рдЙрдЪ्рдЪрддрдо рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдФрд░ рдЙрдЪ्рдЪ рди्рдпाрдпाрд▓рдпों рдХे рди्рдпाрдпाрдзीрд╢ों рдФрд░ рднाрд░рдд рдХे рдиिрдпрдд्рд░ंрдХ рдорд╣ाрд▓ेрдЦा рдкрд░ीрдХ्рд╖рдХ рдЖрджि ) рдХो рдоिрд▓рдиे рд╡ाрд▓े рд╡ेрддрди, рднрдд्рддे рддрдеा рдкेंрд╢рди рдХा рдЙрд▓्рд▓ेрдЦ рд╣ै
3) рддीрд╕рд░ी рдЕрдиुрд╕ूрдЪी :- рдЗрд╕рдоें рднाрд░рдд рдХे рд╡िрднिрди्рди рдкрджाрдзिрдХाрд░िрдпों(рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдкрддि , рдЙрдк рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдкрддि , рдЙрдЪ्рдЪрддрдо рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдФрд░ рдЙрдЪ्рдЪ рди्рдпाрдпाрд▓рдпों рдХे рди्рдпाрдпाрдзीрд╢ों ) рдХी рд╢рдкрде рдХा рдЙрд▓्рд▓ेрдЦ рд╣ै
4) рдЪौрдеी рдЕрдиुрд╕ूрдЪी :- рдЗрд╕рдХे рдЕंрддрд░्рдЧрдд рд░ाрдЬ्рдпों рддрдеा рд╕ंрдШीрдп рдХ्рд╖ेрдд्рд░ो рдХी рд░ाрдЬ्рдпрд╕рднा рдоें рдк्рд░рддिрдиिрдзिрдд्рд╡ рдХा рд╡िрд╡рд░рдг рджिрдпा рдЧрдпा рд╣ै|
5) рдкाँрдЪрд╡ी рдЕрдиुрд╕ूрдЪी :- рдЗрд╕рдоें рдЕрдиुрд╕ूрдЪिрдд рдХ्рд╖ेрдд्рд░ों рддрдеा рдЕрдиुрд╕ूрдЪिрдд рдЬрдирдЬाрддि рдХे рдк्рд░рд╢ाрд╕рди рд╡ рдиिрдпंрдд्рд░рдг рдХे рдмाрд░े рдоें рдЙрд▓्рд▓ेрдЦ рд╣ै|
6) рдЫрдаी рдЕрдиुрд╕ूрдЪी :- рдЗрд╕рдоें рдЕрд╕рдо, рдоेрдШाрд▓рдп, рдд्рд░िрдкुрд░ा рдФрд░ рдоिрдЬोрд░рдо рд░ाрдЬ्рдпों рдХे рдЬрдирдЬाрддि рдХ्рд╖ेрдд्рд░ों рдХे рдк्рд░рд╢ाрд╕рди рдХे рдмाрд░े рдоें рдк्рд░ाрд╡рдзाрди рд╣ैं|
7) рд╕ाрддрд╡ी рдЕрдиुрд╕ूрдЪी :- рдЗрд╕рдХे рдЕंрддрд░्рдЧрдд рдХेंрдж्рд░ рд╡ рд░ाрдЬ्рдпों рдХे рдмीрдЪ рд╢рдХ्рддिрдпों рдХा рдмрдЯрд╡ाрд░े рдХे рдмाрд░े рдоें рджिрдпा рдЧрдпा рд╣ै| рдЗрд╕рдХे рдЕंрддрд░्рдЧрдд рддीрди рд╕ूрдЪिрдпां рд╣ै :-
i) рд╕ंрдШ рд╕ूрдЪी :- рдЗрд╕рдХे рдЕंрддрд░्рдЧрдд 100 рд╡िрд╖рдп рд╣ै| рдЗрди рд╡िрд╖рдпों рдкрд░ рдХाрдиूрди рдмрдиाрдиे рдХा рдЕрдзिрдХाрд░ рдХेрд╡рд▓ рдХेंрдж्рд░ рдХो рд╣ै | рд╕ंрд╡िрдзाрди рдХे рд▓ाрдЧू рд╣ोрдиे рдХे рд╕рдордп рдЗрд╕рдоे 97 рд╡िрд╖рдп рдеे |
ii) рд░ाрдЬ्рдп рд╕ूрдЪी :- рдЗрд╕ рд╕ूрдЪी рдоें 61 рд╡िрд╖рдп рд╣ै| рдЬिрди рдкрд░ рдХाрдиूрди рдмрдиाрдиे рдХा рдЕрдзिрдХाрд░ рдХेрд╡рд▓ рд░ाрдЬ्рдп рдХो рд╣ै| рд▓ेрдХिрди рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рд╣िрдд рд╕े рд╕рдо्рдмрди्рдзिрдд рдоाрдорд▓ो рдоें рдХेंрдж्рд░ рднी рдХाрдиूрди рдмрдиा рд╕рдХрддा рд╣ै | рд╕ंрд╡िрдзाрди рдХे рд▓ाрдЧू рд╣ोрдиे рдХे рд╕рдордп рдЗрд╕рдоे 66 рд╡िрд╖рдп рдеे |
iii) рд╕рдорд╡рд░्рддी рд╕ूрдЪी :- рдЗрд╕рдХे рдЕंрддрд░्рдЧрдд 52 рд╡िрд╖рдп рд╣ै| рдЗрди рдкрд░ рдХेंрдж्рд░ рд╡ рд░ाрдЬ्рдп рджोрдиों рдХाрдиूрди рдмрдиा рд╕рдХрддे рд╣ै|рдкрд░рди्рддु рдХाрдиूрди рдХे рд╡िрд╖рдп рд╕рдоाрди рд╣ोрдиे рдкрд░ рдХेंрдж्рд░ рд╕рд░рдХाрд░ рдж्рд╡ाрд░ा рдмрдиाрдпा рдЧрдпा рдХाрдиूрди рдоाрди्рдп рд╣ोрддा рд╣ै|рд░ाрдЬ्рдп рдж्рд╡ाрд░ा рдмрдиाрдпा рдЧрдпा рдХрдиूрди рдХेंрдж्рд░ рдж्рд╡ाрд░ा рдмрдиाрдиे рдХे рдмाрдж рд╕рдоाрдк्рдд рд╣ो рдЬाрддा рд╣ै| рд╕ंрд╡िрдзाрди рдХे рд▓ाрдЧू рд╣ोрдиे рдХे рд╕рдордп рдЗрд╕рдоे 47 рд╡िрд╖рдп рдеे |
8) рдЖрдард╡ी рдЕрдиुрд╕ूрдЪी :- рдЗрд╕рдоें рднाрд░рддीрдп рд╕ंрд╡िрдзाрди рдж्рд╡ाрд░ा рдоाрди्рдпрддा рдк्рд░ाрдк्рдд 22 рднाрд╖ाрдУं рдХा рдЙрд▓्рд▓ेрдЦ рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ै| рдоूрд▓ рд╕ंрд╡िрдзाрди рдоें 14 рдоाрди्рдпрддा рдк्рд░ाрдк्рдд рднाрд╖ाрдП рдеी | рд╕рди 2004 рдоें рдЪाрд░ рдирдИ рднाрд╖ाрдП рдоैрдерд▓ी, рд╕ंрдеाрд▓ी, рдбोрдЧрд░ी рдФрд░ рдмोрдбो рдХो рдЗрд╕рдоें рд╢ाрдоिрд▓ рдХिрдпा рдЧрдпा |
9) рдиौंрд╡ी рдЕрдиुрд╕ूрдЪी :- рдпрд╣ рдЕрдиुрд╕ूрдЪी рдк्рд░рдердо рд╕ंрд╡िрдзाрди рд╕ंрд╕ोрдзрди рдЕрдзिрдиिрдпрдо 1951 рдж्рд╡ाрд░ा рдЬोреЬी рдЧрдпी рдеी| рдЗрд╕ рдЕрдиुрд╕ूрдЪी рдоें рд╕рдо्рдоिрд▓िрдд рд╡िрд╖рдпों рдХो рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдоें рдЪुрдиौрддी рдирд╣ीं рджी рдЬा рд╕рдХрддी| рд▓ेрдХिрди рдпрджि рдХोрдИ рд╡िрд╖рдп рдоौрд▓िрдХ рдЕрдзिрдХाрд░ों рдХा рдЙрд▓्рд▓ंрдШрди рдХрд░े рддो рдЙрдЪ्рдЪрддрдо рди्рдпाрдпाрд▓рдп рдЗрд╕ рдХाрдиूрди рдХी рд╕рдоीрдХ्рд╖ा рдХрд░ рд╕рдХрддा рд╣ै| рдЕрднी рддрдХ рдиौंрд╡ी рдЕрдиुрд╕ूрдЪी рдоें 283 рдЕрдзिрдиिрдпрдо рд╣ै, рдЬिрдирдоे рд░ाрдЬ्рдп рд╕рд░рдХाрд░ рдж्рд╡ाрд░ा рд╕рдо्рдкрддि рдЕрдзिрдХрд░рдг рдХा рдЙрд▓्рд▓ेрдЦ рдк्рд░рдоुрдЦ рд╣ै|
10) рджрд╕рд╡ी рдЕрдиुрд╕ूрдЪी :- рдЗрд╕े 52рд╡ें рд╕ंрд╡िрдзाрди рд╕ंрд╢ोрдзрди рдЕрдзिрдиिрдпрдо 1985 рдж्рд╡ाрд░ा рдоूрд▓ рд╕ंрд╡िрдзाрди рдоें рдЬोреЬा рдЧрдпा| рдЗрд╕ рдЕрдиुрд╕ूрдЪी рдоें рджрд▓-рдмрджрд▓ рд╕рдо्рдмрди्рдзिрдд рдХाрдиूрдиों рдХा рдЙрд▓्рд▓ेрдЦ рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ै|
11) рдЧ्рдпाрд░рд╣рд╡ी рдЕрдиुрд╕ूрдЪी :- рдпрд╣ рдЕрдиुрд╕ूрдЪी 73рд╡ें рд╕ंрд╡िрдзाрди рд╕ंрд╢ोрдзрди рдЕрдзिрдиिрдпрдо 1992 рдж्рд╡ाрд░ा рдоूрд▓ рд╕ंрд╡िрдзाрди рдоें рдЬोреЬा рдЧрдпा| рдпрд╣ рдЕрдиुрд╕ूрдЪी рдкंрдЪाрдпрддी рд░ाрдЬ рд╕े рд╕рдо्рдмрди्рдзिрдд рд╣ै, рдЬिрд╕рдоे рдкंрдЪाрдпрддी рд░ाрдЬ рд╕े рд╕рдо्рдмрди्рдзिрдд 29 рд╡िрд╖рдп рд╣ै|
12) рдмाрд░рд╣рд╡ी рдЕрдиुрд╕ूрдЪी :- рдпрд╣ рдЕрдиुрд╕ूрдЪी 74рд╡ें рд╕ंрд╡िрдзाрди рд╕ंрд╢ोрдзрди рдЕрдзिрдиिрдпрдо 1992 рдж्рд╡ाрд░ा рдоूрд▓ рд╕ंрд╡िрдзाрди рдоें рдЬोреЬा рдЧрдпा| рдЗрд╕рдоें рд╢рд╣рд░ी рдХ्рд╖ेрдд्рд░ों рдХे рд╕्рдеाрдиीрдп рд╕्рд╡рд╢ाрд╕рди рд╕ंрд╕्рдеाрдиों рд╕े рд╕рдо्рдмрди्рдзिрдд 18 рд╡िрд╖рдп рд╣ै|
ЁЯФерднाрд░рдд рдПрдХ рдХृрд╖ि рдк्рд░рдзाрди рджेрд╢ рд╣ै.рдХृрд╖ि рднाрд░рддीрдп рдЕрд░्рдерд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХी рд░ीрдв़ рд╣ै. рднाрд░рдд рдоें рдХृрд╖ि рд╕िंрдзु рдШाрдЯी рд╕рдн्рдпрддा рдХे рджौрд░ рд╕े рдХी рдЬाрддी рд░рд╣ी рд╣ै. 1960 рдХे рдмाрдж рджेрд╢ рдоें рдХृрд╖ि рдХे рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рд╣рд░िрдд рдХ्рд░ांрддि рдХे рд╕ाрде рдирдпा рджौрд░ рдЖрдпा. рднाрд░рдд рдХी рдЦेрддी рд╕े рдЬुреЬे рдХुрдЫ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рддрде्рдп рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рд╣ैं
```(1) рднाрд░рдд рдХे рдХुрд▓ рдХ्рд╖ेрдд्рд░рдлрд▓ рдХा рд▓рдЧрднрдЧ 51 рдлीрд╕рджी рднाрдЧ рдкрд░ рдХृрд╖ि, 4 реЮीрд╕рджी рдкрд░ рдкрд░ рдЪрд░ाрдЧाрд╣, рд▓рдЧрднрдЧ 21 рдлीрд╕рджी рдкрд░ рд╡рди рдФрд░ 24 рдлीрд╕рджी рдмंрдЬрд░ рдФрд░ рдмिрдиा рдЙрдкрдпोрдЧ рдХी рд╣ै.
(2) рджेрд╢ рдХी рдХुрд▓ рд╢्рд░рдо рд╢рдХ्рддि рдХा рд▓рдЧрднрдЧ 52 рдлीрд╕рджी рднाрдЧ рдХृрд╖ि рдФрд░ рдЗрд╕рд╕े рд╕рдо्рдмंрдзिрдд рдЙрдж्рдпोрдЧ рдФрд░ рдзंрдзों рд╕े рдЕрдкрдиी рдЖрдЬीрд╡िрдХा рдЪрд▓рддा рд╣ै.
(3) 2004-2005 рдоें рднाрд░рдд рдХे рдиिрд░्рдпाрдд рдоें рдХृрд╖ि рдФрд░ рд╕рдо्рдмंрдзिрдд рд╡рд╕्рддुрдУं рдХाрдиुрдкाрдд рд▓рдЧрднрдЧ 40 рдлीрд╕рджी рд░рд╣ा.
(4) рд╡िрд╢्рд╡ рдоें рдЪाрд╡рд▓ рдЙрдд्рдкाрджрди рдоें рдЪीрди рдХे рдмाрдж рднाрд░рдд рдХा рджूрд╕рд░ा рд╕्рдеाрди рд╣ै. рднाрд░рдд рдоें рдЦाрдж्рдпाрди्рдиों рдХे рдЕंрддрд░्рдЧрдд рдЖрдиे рд╡ाрд▓े рдХुрд▓ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдХे рдХрд░ीрдм 47 рдлीрд╕рджी рднाрдЧ рдкрд░ рдЪाрд╡рд▓ рдХी рдЦेрддी рдХी рдЬाрддी рд╣ै.
(5) рд╡िрд╢्рд╡ рдоें рдЧेंрд╣ू рдЙрдд्рдкाрджрди рдоें рдЪीрди рдХे рдмाрдж рднाрд░рдд рдХा рджूрд╕рд░ा рд╕्рдеाрди рд╣ै. рджेрд╢ рдХी рдХुрд▓ рдХृрд╖ि рдпोрдЧ्рдп рдЬрдоीрди рдХे рд▓рдЧрднрдЧ 15 рдлीрд╕рджी рднाрдЧ рдкрд░ рдЧेंрд╣ू рдХी рдЦेрддी рдХी рдЬाрддी рд╣ै.
(6) рджेрд╢ рдоें рдЧेंрд╣ू рдХे рдЙрдд्рдкाрджрди рдоें рдЙрдд्рддрд░ рдк्рд░рджेрд╢ рдХा рдк्рд░рдердо рд╕्рдеाрди рд╣ै, рдЬрдмрдХि рдк्рд░рддि рд╣ेрдХ्рдЯेрдпрд░ рдЙрдд्рдкाрджрди рдоें рдкंрдЬाрдм рдХा рдк्рд░рдердо рд╕्рдеाрди рд╣ै.
(7) рд╣рд░िрдд рдХ्рд░ांрддि(Green Revolution) рдХा рд╕рдмрд╕े рдЕрдзिрдХ рдк्рд░рднाрд╡ рдЧेंрд╣ू рдФрд░ рдЪाрд╡рд▓ рдХी рдХृрд╖ि рдкрд░ рдкреЬा рд╣ै, рдкрд░ंрддु рдЪाрд╡рд▓ рдХी рддुрд▓рдиा рдЧेंрд╣ू рдХे рдЙрдд्рдкाрджрди рдоें рдЕрдзिрдХ рд╡ृрдж्рдзि рд╣ुрдИ.
(8) рднाрд░рдд рдоें рд╣рд░िрдд рдХ्рд░ांрддि рд▓ाрдиे рдХा рд╢्рд░ेрдп рдбॉрдХ्рдЯрд░ рдПрдо рдПрд╕ рд╕्рд╡ाрдоीрдиाрдерди рдХो рдЬाрддा рд╣ै. рднाрд░рдд рдоें рд╣рд░िрдд рдХ्рд░ांрддि рдХी рд╢ुрд░ुрдЖрдд 1967-1968 рдоें рд╣ुрдИ.
(9) рдк्рд░рдердо рд╣рд░िрдд рдХ्рд░ांрддि рдХे рдмाрдж 1983-1984 рдоें рдж्рд╡िрддीрдп рд╣рд░िрдд рдХ्рд░ांрддि рдХी рд╢ुрд░ुрдЖрдд рд╣ुрдИ, рдЬिрд╕рдоें рдЕрдзिрдХ рдЕрдиाрдЬ рдЙрдд्рдкाрджрди, рдиिрд╡ेрд╢ рдФрд░ рдХिрд╕ाрдиों рдХो рджी рдЬाрдиे рд╡ाрд▓ी рд╕ेрд╡ाрдУं рдХा рд╡िрд╕्рддाрд░ рд╣ुрдЖ.
(10) рддिрд▓рд╣рди рдк्рд░ौрдж्рдпोрдЧिрдХी рдоिрд╢рди рдХी рд╕्рдеाрдкрдиा 1986 рдоें рд╣ुрдИ.
(11) рднाрд░рдд рд╡िрд╢्рд╡ рдоें рдЙрд░्рд╡рд░рдХ (рдлрд░्рдЯिрд▓ाрдЗрдЬрд░) рдХा рддीрд╕рд░ा рд╕рдмрд╕े рдмреЬा рдЙрдд्рдкाрджрдХ рдФрд░ рдЙрдкрднोрдХ्рддा рджेрд╢ рд╣ै.
(12) рдкोрдЯाрд╢िрдпрдо рдлрд░्рдЯिрд▓ाрдЗрдЬрд░ рдХा рдкूрд░ी рддрд░рд╣ рдЖрдпाрдд рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै.
(13) рдЖрдо, рдХेрд▓ा, рдЪीрдХू, рдЦрдЯ्рдЯे рдиींрдмू, рдХाрдЬू, рдиाрд░िрдпрд▓, рдХाрд▓ी рдоिрд░्рдЪ, рд╣рд▓्рджी рдХे рдЙрдд्рдкाрджрди рдоें рднाрд░рдд рдХा рд╕्рдеाрди рдкрд╣рд▓ा рд╣ै.
(14) рдлрд▓ों рдФрд░ рд╕рдм्рдЬिрдпों рдХे рдЙрдд्рдкाрджрди рдоें рднाрд░рдд рдХा рд╕्рдеाрди рджुрдиिрдпा рдоें рджूрд╕рд░ा рд╣ै.```
*ЁЯТордЖрдкाрддрдХाрд▓ीрди рд╕ंрдмंрдзिрдд рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж-*
❇352-рдЖрдкाрддрдХाрд▓ рдХी рдШोрд╖рдгा
❇353-рдЖрдкाрддрдХाрд▓ рд▓ाрдЧू рд╣ोрдиे рдХे рдк्рд░рднाрд╡
❇354- рдЖрдкाрддрдХाрд▓ рдХी рдШोрд╖рдгा рдЬाрд░ी рд░рд╣рддे рд░ाрдЬрд╕्рд╡ рдХे рд╡िрддрд░рдг рд╕े рд╕ंрдмंрдзिрдд рдк्рд░ाрд╡рдзाрдиों рдХा рд▓ाрдЧू рд╣ोрдиा
❇355- рд░ाрдЬ्рдпों рдХी рдмाрд╣рд░ी рдЖрдХ्рд░рдордг рддрдеा рдЖंрддрд░िрдХ рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рд╕ंрдмंрдзी рд╕ंрдШ рдХे рдХрд░्рддрд╡्рдп
❇356- рд░ाрдЬ्рдпों рдоें рд╕ंрд╡ैрдзाрдиिрдХ рддंрдд्рд░ рдХी рд╡िрдлрд▓рддा рдХी рд╕्рдеिрддि рд╕ंрдмंрдзी рдк्рд░ाрд╡рдзाрди
❇357- 356 рдХी рдЬाрд░ी рдШोрд╖рдгा рдХे рдмाрдж рд╡िрдзाрдИ рд╢рдХ्рддिрдпों рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ
❇358- рдЖрдкाрддрдХाрд▓ рдоें рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж 19 рдХे рдк्рд░ाрд╡िрдзाрдиों рдХा рдЕрдз्рдпрдпрди
❇359- рдЖрдкाрддрдХाрд▓ рдоें рднाрдЧ 3 рдоें рдк्рд░рджрдд्рдд рдЕрдзिрдХाрд░ों рдХो рд▓ाрдЧू рдХрд░рдиा, рдЗрд╕्рдердЧिрдд
❇360- рд╡िрдд्рддीрдп рдЖрдкाрддрдХाрд▓ рд╕ंрдмंрдзी рдк्рд░ाрд╡рдзाрди
*рднाрд░рдд рдоें рдХृрд╖ि*
```рднूрдоि рд╕ंрд╕ाрдзрдиों рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рдХрд░рдХे рдлрд╕рд▓ों рдХा рдЙрдд्рдкाрджрди рдХрд░рдиा рдХृрд╖ि рдХрд╣рд▓ाрддा рд╣ै рднाрд░рдд рдХृрд╖ि рдХी рджृрд╖्рдЯि рд╕े рдПрдХ рдорд╣рдд्рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рджेрд╢ рд╣ै। рдЗрд╕рдХी рджो-рддिрд╣ाрдИ рдЬрдирд╕ंрдЦ्рдпा рдХृрд╖ि рдХाрд░्рдпों рдоें рд╕ंрд▓рдЧ्рди рд╣ै।
рднाрд░рдд рдоें рдХृрд╖ि рдХे рд░ूрдк
рдХрд░्рддрди рджрд╣рди рдк्рд░рдгाрд▓ी / рдЭूрдо рдХृрд╖ि
рдпрд╣ рдХрд░्рддрди рджрд╣рди рдк्рд░рдгाрд▓ी (Slash & Burn) рдХृрд╖ि рд╣ै। рдХिрд╕ाрди рдЬрдоीрди рдХे рдЯुрдХреЬे рд╕ाрдл рдХрд░рдХे рдЙрди рдкрд░ рдЕрдкрдиे рдкрд░िрд╡ाрд░ рдХे рднрд░рдг-рдкोрд╖рдг рдХे рд▓िрдП рдЕрдиाрдЬ рд╡ рдЕрди्рдп рдЦाрдж्рдп рдлрд╕рд▓ें рдЙрдЧाрддे рд╣ैं। рдЬрдм рдоृрджा рдХी рдЙрд░्рд╡рд░рддा рдХрдо рд╣ो рдЬाрддी рд╣ै рддो рдХिрд╕ाрди рдЙрд╕ рднूрдоि рдХे рдЯुрдХреЬे рд╕े рд╕्рдеाрдиांрддрд░िрдд рд╣ो рдЬाрддे рд╣ैं рдФрд░ рдХृрд╖ि рдХे рд▓िрдП рднूрдоि рдХा рджूрд╕рд░ा рдЯुрдХреЬा рд╕ाрдл рдХрд░рддे рд╣ैं। рдХृрд╖ि рдХे рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рдХे рд╕्рдеाрдиांрддрд░рдг рд╕े рдк्рд░ाрдХृрддिрдХ рдк्рд░рдХ्рд░िрдпाрдУं рдж्рд╡ाрд░ा рдоिрдЯ्рдЯी рдХी рдЙрд░्рд╡рд░рддा рд╢рдХ्рддि рдмреЭ рдЬाрддी рд╣ै।
рджेрд╢ рдХे рд╡िрднिрди्рди рднाрдЧों рдоें рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рдХी рдХृрд╖ि рдХो рд╡िрднिрди्рди рдиाрдоों рд╕े рдЬाрдиा рдЬाрддा рд╣ै। рдЙрдд्рддрд░-рдкूрд░्рд╡ी рд░ाрдЬ्рдпों рдЕрд╕рдо, рдоेрдШाрд▓рдп, рдоिрдЬोрд░рдо рдФрд░ рдиाрдЧाрд▓ैंрдб рдоें рдЗрд╕े ‘рдЭूрдо’рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै рдордгिрдкुрд░ рдоें рдкाрдорд▓ू (Plamou) рдФрд░ рдЫрдд्рддीрд╕рдЧреЭ рдХे рдмрд╕्рддрд░рдЬिрд▓े рдФрд░ рдЕंрдбрдоाрди рдиिрдХोрдмाрд░ рдж्рд╡ीрдк рдоें ‘рджीрдкा’ рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै।
рдЧрд╣рди рдЬीрд╡िрдХा рдХृрд╖ि
рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рдХी рдХृрд╖ि рдЙрди рдХ्рд╖ेрдд्рд░ों рдоें рдХी рдЬाрддी рд╣ै рдЬрд╣ाँ рднूрдоि рдкрд░ рдЬрдирд╕ंрдЦ्рдпा рдХा рджрдмाрд╡ рдЕрдзिрдХ рд╣ोрддा рд╣ै। рдпрд╣ рд╢्рд░рдо-рдЧрд╣рди рдЦेрддी рд╣ै рдЬрд╣ाँ рдЕрдзिрдХ рдЙрдд्рдкाрджрди рдХे рд▓िрдП рдЕрдзिрдХ рдоाрдд्рд░ा рдоें рд░ाрд╕ाрдпрдиिрдХ рдиिрд╡ेрд╢ों рдФрд░ рд╕िंрдЪाрдИ рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै।
рд╡ाрдгिрдЬ्рдпिрдХ рдХृрд╖ि
рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рдХी рдХृрд╖ि рдХे рдоुрдЦ्рдп рд▓рдХ्рд╖рдг рдЖрдзुрдиिрдХ рдиिрд╡ेрд╢ों рдЬैрд╕े рдЕрдзिрдХ рдкैрджाрд╡ाрд░ рджेрдиे рд╡ाрд▓े рдмीрдЬों, рд░ाрд╕ाрдпрдиिрдХ рдЙрд░्рд╡рд░рдХों рдФрд░ рдХीрдЯрдиाрд╢рдХों рдХे рдк्рд░рдпोрдЧ рд╕े рдЙрдЪ्рдЪ рдкैрджाрд╡ाрд░ рдк्рд░ाрдк्рдд рдХрд░рдиा рд╣ै। рдХृрд╖ि рдХे рд╡ाрдгिрдЬ्рдпीрдХрд░рдг рдХा рд╕्рддрд░ рд╡िрднिрди्рди рдк्рд░рджेрд╢ों рдоें рдЕрд▓рдЧ-рдЕрд▓рдЧ рд╣ै। рдЬैрд╕े – рд╣рд░िрдпाрдгा рдФрд░ рдкंрдЬाрдм рдоें рдЪाрд╡рд▓ рдПрдХрд╡ाрдгिрдЬ्рдп рдлрд╕рд▓ рд╣ै рдкрд░ंрддु рдУрдбिрд╢ा рдоें рдпрд╣ рдПрдХ рдЬीрд╡िрдХा рдлрд╕рд▓ рд╣ै।
рд╢рд╕्рдп рдк्рд░ाрд░ूрдк
рднाрд░рдд рдоें рдмोрдИ рдЬाрдиे рд╡ाрд▓ी рдлрд╕рд▓ों рдХो рдЕрдиेрдХ рдк्рд░рдХाрд░ рдХो рдЦाрдж्рдпाрди्рди рдФрд░ рд░ेрд╢े рд╡ाрд▓ी рдлрд╕рд▓ें, рд╕рдм्рдЬिрдпाँ, рдлрд▓, рдорд╕ाрд▓े рдЗрдд्рдпाрджि рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ैं। рднाрд░рдд рдоें рддीрди рд╢рд╕्рдп рдЛрддुрдПँ рд╣ैं,
рд░рдмी
рдЦрд░ीрдл
рдЬाрдпрдж
рд░рдмी рдлрд╕рд▓ – рд╢ीрдд рдЛрддु рдоें рдЕрдХ्рддूрдмрд░ рд╕े рджिрд╕ंрдмрд░ рдХे рдордз्рдп рдмोрдпा рдЬाрддा рд╣ै рдФрд░ рдЧ्рд░ीрд╖्рдо рдЛрддु рдоें рдЕрдк्рд░ैрд▓ рд╕े рдЬूрди рдХे рдордз्рдп рдХाрдЯा рдЬाрддा рд╣ै। рдЧेрд╣ूँ, рдЬौ, рдордЯрд░, рдЪрдиा рдФрд░ рд╕рд░рд╕ों рдХुрдЫ рдоुрдЦ्рдп рд░рдмी рдлрд╕рд▓ें рд╣ैं। рдпрдж्рдпрдкि рдпे рдлрд╕рд▓ें рджेрд╢ рдХे рд╡िрд╕्рддृрдд рднाрдЧ рдоें рдмोрдИ рдЬाрддी рд╣ैं рдЙрдд्рддрд░ рдФрд░ рдЙрдд्рддрд░ी рдкрд╢्рдЪिрдоी рд░ाрдЬ्рдп рдЬैрд╕े – рдкंрдЬाрдм, рд╣рд░िрдпाрдгा, рд╣िрдоाрдЪрд▓ рдк्рд░рджेрд╢, рдЬрдо्рдоू- рдХрд╢्рдоीрд░, рдЙрдд्рддрд░ाрдЦрдг्рдб рдФрд░ рдЙрдд्рддрд░ рдк्рд░рджेрд╢ рдЧेрд╣ूँ рдФрд░ рдЕрди्рдп рд░рдмी рдлрд╕рд▓ों рдХे рдЙрдд्рдкाрджрди рдХे рд▓िрдП рдорд╣рдд्рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд░ाрдЬ्рдп рд╣ैं।
рдЦрд░ीрдл рдлрд╕рд▓ें – рдпрд╣ рджेрд╢ рдХे рд╡िрднिрди्рди рдХ्рд╖ेрдд्рд░ों рдоें рдоाрдирд╕ूрди рдХे рдЖрдЧрдорди рдХे рд╕ाрде рдмोрдИ рдЬाрддी рд╣ैं рдФрд░ рд╕िрддंрдмрд░-рдЕрдХ्рддूрдмрд░ рдоें рдХाрдЯ рд▓ी рдЬाрддी рд╣ैं। рдЗрд╕ рдЛрддुрдоें рдмोрдИ рдЬाрдиे рд╡ाрд▓ी рдоुрдЦ्рдп рдлрд╕рд▓ों рдоें рдЪाрд╡рд▓, рдордХ्рдХा, рдЬ्рд╡ाрд░, рдмाрдЬрд░ा, рддुрд░ , рдЕрд░рд╣рд░, рдоूँрдЧ, рдЙреЬрдж, рдХрдкाрд╕, рдЬूрдЯ, рдоूँрдЧрдлрд▓ी рдФрд░ рд╕ोрдпाрдмीрди рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ैं।
рдЬाрдпрдж рдлрд╕рд▓ें – рд░рдмी рдФрд░ рдЦрд░ीрдл рдлрд╕рд▓ рдЛрддुрдУं рдХे рдмीрдЪ рдЧ्рд░ीрд╖्рдо рдЛрддु рдоें рдмोрдИ рдЬाрдиे рд╡ाрд▓ी рдлрд╕рд▓ рдХो рдЬाрдпрдж рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै। рдЬाрдпрдж рдЛрддु рдоें рдоुрдЦ्рдпрдд рддрд░рдмूрдЬ, рдЦрд░рдмूрд╢े, рдЦीрд░े, рд╕рдм्рдЬिрдпों рдФрд░ рдЪाрд░े рдХी рдлрд╕рд▓ों рдХी рдЦेрддी рдХी рдЬाрддी рд╣ै। рдЧрди्рдиे рдХी рдлрд╕рд▓ рдХो рддैрдпाрд░ рд╣ोрдиे рдоें рд▓рдЧрднрдЧ рдПрдХ рд╡рд░्рд╖ рд▓рдЧрддा рд╣ै।
*_ЁЯТЯрднाрд░рддीрдп рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдоें рд╣ुрдИ рдк्рд░рдоुрдЦ рдХ्рд░ांрддि рдПрд╡ं рдЙрдирдХे рд╕рдо्рдмंрдзिрдд рдХ्рд╖ेрдд्рд░ो рдХे рдиाрдоЁЯТЯ_*
(1) рд░рдЬрдд рдХ्рд░ांрддि,(Silver Revolution):- рдЕंрдбा ( рдоुрд░्рдЧी рдкाрд▓рди ) рдЙрдд्рдкाрджрди рд╕े
(2) рднूрд░ी рдХ्рд░ांрддि (Brown Revolution):- рд╕ीрдоेंрдЯ, рдЙрд░्рд╡рд░рдХ, рдЙрди рдЙрдд्рдкाрджрди рд╕े
(3) рдиीрд▓ी рдХ्рд░ांрддि (Blue Revolution) :-рдордд्рд╕्рдп рдЙрдд्рдкाрджрди рд╕े
(4) рд╢्рд╡ेрдд рдХ्рд░ांрддि (White Revolution) :- рджुрдЧ्рдз рдЙрдд्рдкाрджрди рд╕े
(5) рдкीрд▓ी рдХ्рд░ांрддि (Yellow Revolution):- рддिрд▓рд╣рди рдЙрдд्рдкाрджрди рд╕े
(6) рдХृрд╖्рдг рдХ्рд░ांрддि (Krishna Revolution):-рдкेрдЯ्рд░ोрд▓िрдпрдо рдЙрдд्рдкाрджрди рд╕े
(7) рд╣рд░िрдд рдХ्рд░ांрддि (Green Revolution) :- рдлрд╕рд▓ рдЙрдд्рдкाрджрди рд╕े
(8) рдЧुрд▓ाрдмी рдХ्рд░ांрддि (Pink Revolution):- рдЭींрдЧा рдордЫрд▓ी рдЙрдд्рдкाрджрди рд╕े
(9) рдЗंрдж्рд░рдзрдиुрд╖ी рдХ्рд░ांрддि (Iridescent Revolution):- рд╕рдо्рдкूрд░्рдг рдХृрд╖ि рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рд╡िрдХाрд╕ рд╕े
(10) рд▓ाрд▓ рдХ्рд░ांрддि(Red Revolution):- рдЯрдоाрдЯрд░ рдФрд░ рдоांрд╕ рдХे рдЙрдд्рдкाрджрди рд╕े
(11) рд╕ुрдирд╣рд░ी рдХ्рд░ांрддि (Golden Revolution):- рдлрд▓ों рдХे рдЙрдд्рдкाрджрди рд╕े
(12) рдЦाрдзाрди्рди рд╢्рд░ृंрдЦрд▓ा рдХ्рд░ांрддि (Food chain Revolution):- рдЦाрдзाрди्рди/рд╕рдм्рдЬी/рдлрд▓
*ЁЯФ░рднाрд░рддीрдп рд╕ंрд╡िрдзाрди (рдЙрдж्рджेрд╢िрдХा /рдк्рд░рд╕्рддाрд╡рдиा ) рдХे рдЕрддि рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдк्рд░рд╢्рдиोрдд्рддрд░ ✅*
ЁЯСЙ рднाрд░рдд рдХे рд╕ंрд╡िрдзाрди рдХे рдиिрд░्рдоाрддाрдУ рдХा рдордд рдХिрд╕рдоे рдк्рд░рддिрдмिрдо्рдмिрдд рд╣ोрддा рд╣ै ?
рдЙрддрд░- рдЙрдж्рджेрд╢िрдХा рдоे
ЁЯСЙрднाрд░рдд рдХे рд╕ंрд╡िрдзाрди рдХी рдк्рд░рд╕्рддाрд╡рдиा рдХे рд╕ंрджрд░्рдн рдоे "рд╣рдо рднाрд░рдд рдХे рд▓ोрдЧ "рдХी рд╕рд╣ी рд╡्рдпाрдЦ्рдпा рдХ्рдпा рд╣ै?
рдЙрддрд░- рд╕ंрд╡िрдзाрди рдХी рд╢рдХ्рддि рдХा рд╕्рдд्рд░ोрдд рднाрд░рдд рдХी рдЬрдирддा рд╣ै рдЕрд░्рдеाрдд рдк्рд░рднुрдд्рд╡ рд╢рдХ्рддि рдЬрдирддा рдоे рдиिрд╣िрдд рд╣ै
ЁЯСЙрдкूрд░्рд╡рднाрд░рддीрдп рд╕ंрд╡िрдзाрди рдХी рджाрд░्рд╢рдиिрдХ рдЖрдзाрд░рднूрдоि рдХ्рдпा рд╣ै ?
рдЙрддрд░- рдк्рд░рд╕्рддाрд╡рдиा
ЁЯСЙ рднाрд░рддीрдп рд╕ंрд╡िрдзाрди рдХी рдЙрдж्рдзेрд╢िрдХा /рдк्рд░рд╕्рддाрд╡рдиा рдоे рдПрдХрдоाрдд्рд░ рд╕ंрд╢ोрдзрди рдХрдм рдХिрдпा рдЧрдпा ?
рдЙрдд्рддрд░- 42 рд╡ां рд╕ंрд╡िрдзाрди рд╕ंрд╢ोрдзрди 1976 рдоे
ЁЯСЙ42рд╡ें рд╕ंрд╡िंрдзाрди рд╕ंрд╢ोрдзрди 1976 рдоे рдЙрдж्рджेрд╢िрдХा рдоे рдХौрдирд╕े рд╢рдм्рдж рдЬोрдбे рдЧрдпे
рдЙрдд्рддрд░- рд╕рдоाрдЬрд╡ाрджी ,рдкंрдердиिрд░рдкेрдХ्рд╖рддा, рдЕрдЦрдг्рдбрддा
ЁЯСЙрднाрд░рддीрдп рд╕ंрд╡िрдзाрди рдХा рдХौрдирд╕ा рднाрдЧ рднाрд░рддीрдп рд╕ंрд╡िрдзाрди рдХी рдЖрдд्рдоा рдоाрдиा рдЬाрддा рд╣ै
рдЙрдд्рддрд░- рд╕ंрд╡िрдзाрди рдХी рдк्рд░рд╕्рддाрд╡рдиा
ЁЯСЙрд╕ंрд╡िрдзाрди рдХी рдк्рд░ाрд░ूрдк рд╕рдоिрддि рдХे рд╕рдордХ्рд╖ рдк्рд░рд╕्рддाрд╡рдиा рдХा рдк्рд░рд╕्рддाрд╡ рдХिрд╕рдиे рд░рдЦा?
рдЙрдд्рддрд░- рдЬрд╡ाрд╣рд░рд▓ाрд▓ рдиेрд╣рд░ु,
рдиोрдЯ- 13рджिрд╕рдо्рдмрд░ 1946 рдХो рдкं рдиेрд╣рд░ु рдиे рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рдк्рд░рд╕्рддाрд╡ рд░рдЦा рдЬो 22 рдЬрдирд╡рд░ी 1947 рдХो рд╕ंрд╡िрдзाрди рд╕рднा рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рдкाрд░िрдд рдХिрдпा рдЧрдпा
ЁЯСЙрдк्рд░рд╕्рддाрд╡рдиा рдХी рд╢ुрд░ूрдЖрдд рдХिрд╕ рд╕ंрд╡िрдзाрди рдХी рддрд░्рдЬ рдкрд░ рдХी рдЧрдИ рд╣ै ?
рдЙрдд्рддрд░- рдЕрдоेрд░िрдХा рдХे рд╕ंрд╡िрдзाрди рдХी рддрд░्рдЬ рдкрд░
*ЁЯФердиोрдЯ*- рд╢рдм्рдж рдЪрдпрди рдХे рдоाрдорд▓े рдоे рднाрд░рддीрдп рдк्рд░рд╕्рддाрд╡рдиा рдЖрд╕्рдЯ्рд░ेрд▓िрдпा рдХे рд╕ंрд╡िрдзाрди рдХी рдк्рд░рд╕्рддाрд╡рдиा рдХे рдирдЬрджीрдХ рд╣ै рдФрд░ рднाрд░рддीрдп рд╕ंрд╡िрдзाрди рдХी рдк्рд░рд╕्рддाрд╡рдиा рдХे рдк्рд░ाрд░рдо्рднिрдХ рд╢рдм्рдж "рд╡ी рдж рдкीрдкुрд▓"UNO рдХे рдЪाрд░्рдЯрд░ рд╕े рд▓िрдпा рдЧрдпा рд╣ै
*ЁЯЗоЁЯЗ│ рд╕्рдЯैрдЪ्рдпू рдСрдл рдпूрдиिрдЯी рдХे рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдк्рд░рд╢्рди ЁЯЗоЁЯЗ│*
❇️ рд╕्рдЯैрдЪ्рдпू рдСрдл рдпूрдиिрдЯी рдХिрд╕ рдорд╣ाрдкुрд░ुрд╖ рдХी рдк्рд░рддिрдоा рд╣ै?
ЁЯЕ░ рд╕рд░рджाрд░ рд╡рд▓्рд▓рдн рднाрдИ рдкрдЯेрд▓
❇️ рд╕्рдЯैрдЪ्рдпू рдСрдл рдпूрдиिрдЯी рдХी рдиींрд╡ рдХрдм рд░рдЦी рдЧрдИ рдеी?
ЁЯЕ░ рд╡рд░्рд╖ 2013 (рдирд░ेंрдж्рд░ рдоोрджी рдЬी)
❇️ рд╕्рдЯैрдЪ्рдпू рдСрдл рдпूрдиिрдЯी рдХी рд╕्рдеाрдкрдиा рдХрд╣ां рдХी рдЧрдИ -
ЁЯЕ░ рдЧुрдЬрд░ाрдд рдХे рдирд░्рдорджा рдЬिрд▓े рдоें
❇️ рд╕्рдЯैрдЪ्рдпू рдСрдл рдпूрдиिрдЯी рдХिрд╕ рдирджी рдХिрдиाрд░े рд╕्рдеिрдд рд╣ै?
ЁЯЕ░ рдирд░्рдорджा
❇️ рд╕्рдЯैрдЪ्рдпू рдСрдл рдпूрдиिрдЯी рдХी рдКंрдЪाрдИ рдХिрддрдиी рд╣ै?
ЁЯЕ░ 182 рдоीрдЯрд░ (597 рдлीрдЯ)
рд╕्рдЯैрдЪ्рдпू рдСрдл рдпूрдиिрдЯी рд╕े рдкрд╣рд▓े рджुрдиिрдпा рдХी рд╕рдмрд╕े рдКंрдЪी рдк्рд░рддिрдоा рдХौрди рд╕ी рдеी?
ЁЯЕ░ рдЪीрди рдоें рд╕्рдеिрдд рдорд╣ाрдд्рдоा рдмुрдж्рдз рдХी рдк्рд░рддिрдоा (рдКंрдЪाрдИ 153 рдоीрдЯрд░)
❇️ рд╕्рдЯैрдЪ्рдпू рдСрдл рдпूрдиिрдЯी рдк्рд░рддिрдоा рдХा рдбिрдЬाрдЗрди рдХिрд╕рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рддैрдпाрд░ рдХिрдпा рдЧрдпा-
ЁЯЕ░ рд╢िрд▓्рдкрдХाрд░ рд░ाрдорд╕ुрддाрд░ рдж्рд╡ाрд░ा
❇️ рд╕्рдЯैрдЪ्рдпू рдСрдл рдпूрдиिрдЯी рдХी рдк्рд░рддिрдоा рдХिрд╕ рдХंрдкрдиी рдж्рд╡ाрд░ा рдмрдиाрдИ рдЧрдИ-
ЁЯЕ░ рдПрд▓рдПंрдбрдЯी (рд▓ाрд░्рд╕рди рдПंрдб рдЯूрдм्рд░ो)
❇️ рдПрд▓рдПंрдбрдЯी рдХे рдЪेрдпрд░рдоैрди рдХौрди рд╣ै?
ЁЯЕ░ рдПрдПрдо рдиाрдЗрдХ
❇️ рд╕्рдЯैрдЪ्рдпू рдСрдл рдпूрдиिрдЯी рдХा рдЕрдиाрд╡рд░рдг рдХрдм рдХिрдпा рдЧрдпा-
ЁЯЕ░ 31 рдЕрдХ्рдЯूрдмрд░ 2018 рдХो (рд╢्рд░ी рдирд░ेंрдж्рд░ рдоोрджी)
❇️ рд╕्рдЯैрдЪ्рдпू рдСрдл рдпूрдиिрдЯी рдХे рд▓िрдП рд▓ोрд╣ा рдЬुрдЯाрдиे рдХे рд▓िрдП рдХिрд╕ рдЯ्рд░рд╕्рдЯ рдХा рдЧрдарди рдХिрдпा рдЧрдпा рдеा?
ЁЯЕ░ рд╕рд░рджाрд░ рд╡рд▓्рд▓рднрднाрдИ рдкрдЯेрд▓ рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдПрдХрддा рдЯ्рд░рд╕्рдЯ
❇️ рд░рди рдлॉрд░ рдпूрдиिрдЯी рдиाрдордХ рдоैрд░ाрдерди рджौрдб़ рдХा рдЖрдпोрдЬрди рдкрд╣рд▓ी рдмाрд░ рдХрдм рдХिрдпा рдЧрдпा рдеा?
ЁЯЕ░ 15 рджिрд╕ंрдмрд░ 2013 рдХो (рдкूрд░े рджेрд╢ рдоें)
❇️ рд╕्рдЯैрдЪ्рдпू рдСрдл рдпूрдиिрдЯी рдХो рдХिрддрдиे рдХिрд▓ोрдоीрдЯрд░ рджूрд░ рд╕े рджेрдЦा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै?
ЁЯЕ░ 12 рдХिрд▓ोрдоीрдЯрд░ рджूрд░ рд╕े
❇️ рд╕рд░рджाрд░ рд╡рд▓्рд▓рдн рднाрдИ рдкрдЯेрд▓ рдХा рдЬрди्рдо -
ЁЯЕ░ 31 рдЕрдХ्рдЯूрдмрд░ 1875 рдиाрдбिрдпाрдб (рдЧुрдЬрд░ाрдд)
❇️ рд╕рд░рджाрд░ рд╡рд▓्рд▓рдн рднाрдИ рдкрдЯेрд▓ рдХी рдоृрдд्рдпु -
ЁЯЕ░15 рджिрд╕ंрдмрд░ 1950
❇️ рднाрд░рдд рдХे рдкрд╣рд▓े рдЧृрд╣рдоंрдд्рд░ी-
ЁЯЕ░ рд╕рд░рджाрд░ рдмрд▓्рд▓рдн рднाрдИ рдкрдЯेрд▓
❇️ рднाрд░рдд рдХे рдкрд╣рд▓े рдЙрдк рдк्рд░рдзाрдирдоंрдд्рд░ी-
ЁЯЕ░ рд╕рд░рджाрд░ рд╡рд▓्рд▓рдн рднाрдИ рдкрдЯेрд▓
❇️ рдХрд░ рдордд рджो рдХा рдиाрд░ा -
ЁЯЕ░ рд╕рд░рджाрд░ рд╡рд▓्рд▓рдн рднाрдИ рдкрдЯेрд▓
❇️ рд╕рд░рджाрд░ рд╡рд▓्рд▓рдн рднाрдИ рдкрдЯेрд▓ рднाрд░рддीрдп рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдХांрдЧ्рд░ेрд╕ рдХे рдЕрдз्рдпрдХ्рд╖ рдХрдм рдЪुрдиे рдЧрдП-
ЁЯЕ░ 1931 рдоें рдХрд░ाрдЪी рдЕрдзिрд╡ेрд╢рди
❇️ рд╕рд░рджाрд░ рд╡рд▓्рд▓рдн рднाрдИ рдкрдЯेрд▓ рдХे рдиाрдо рд╕े рдЕंрддрд░рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╣рд╡ाрдИ рдЕрдб्рдбा -
ЁЯЕ░ рдЕрд╣рдорджाрдмाрдж (рдЧुрдЬрд░ाрдд)
❇️ рд╕рд░рджाрд░ рд╡рд▓्рд▓рдн рднाрдИ рдкрдЯेрд▓ рдХो рдорд░рдгोрдкрд░ांрдд рднाрд░рдд рд░рдд्рди рдХрдм рджिрдпा рдЧрдпा-
ЁЯЕ░ 1991
❇️ рд╕рд░рджाрд░ рд╡рд▓्рд▓рдн рднाрдИ рдкрдЯेрд▓ рдХो рд╕рд░рджाрд░ рдХी рдЙрдкाрдзि рдХिрд╕ рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рджी рдЧрдИ-
ЁЯЕ░ рдмाрд░рджोрд▓ी рдХी рдорд╣िрд▓ाрдУं рдж्рд╡ाрд░ा
❇️ рд╕рд░рджाрд░ рд╡рд▓्рд▓рдн рднाрдИ рдкрдЯेрд▓ рдХो рдЕрди्рдп рдХिрди рдиाрдоों рд╕े рдЬाрдиा рдЬाрддा рд╣ैं?
ЁЯЕ░ рднाрд░рдд рдХा рдмिрд╕्рдоाрд░्рдХ рдФрд░ рд▓ोрд╣ рдкुрд░ुрд╖
*ЁЯЯг рдк्рд░рдоुрдЦ рдмौрдж्рдз рд╕ंрдЧीрддिрдпां рд╡ рдЙрд╕рдХे рдЕрдз्рдпрдХ्рд╖ ЁЯФ╡*
*ЁЯЯе рдк्рд░рдердо рдмौрдж्рдз рд╕ंрдЧीрддि ЁЯФе*
ЁЯФ╖ рд╕рдордп : 483 рдИ.рдкू.
ЁЯФ╢ рд╕्рдерд▓ : рд╕рдк्рддрдкрд░्рдгि рдЧुрдлा рд░ाрдЬрдЧृрд╣/рд░ाрдЬрдЧीрд░
ЁЯФ╣ рд╢ाрд╕рдХ : рдЕрдЬाрддрд╢рдд्рд░ु
ЁЯФ╕рдЕрдз्рдпрдХ्рд╖ : рдорд╣ाрдХрд╢्рдпрдк
*ЁЯЯи рдж्рд╡िрддीрдп рдмौрдж्рдз рд╕ंрдЧीрддि ЁЯФе*
ЁЯФ╖ 383 рдИ. рдкू. (рдмुрдж्рдз рдХे рдиिрд░्рд╡ाрдг рдХे рд╕ौ рд╡рд░्рд╖ рдмाрдж)
ЁЯФ╢ рд╡ैрд╢ाрд▓ी (рдмिрд╣ाрд░)
ЁЯФ╕ рд╢ाрд╕рдХ : рдХाрд▓ाрд╢ोрдХ (рд╢िрд╢ुрдиाрдЧ рд╡ंрд╢)
ЁЯФ╣ рдЕрдз्рдпрдХ्рд╖ : рд╕्рдерд╡िрд░ рдпрд╢
*ЁЯЯй рддृрддीрдп рдмौрдж्рдз рд╕ंрдЧीрддिЁЯФе*
ЁЯФ╖ рд╕рдордп : 250 рдИ.рдкू.
ЁЯФ╢ рд╕्рдеाрди : рдкाрдЯрд▓िрдкुрдд्рд░ (рддрдд्рдХाрд▓ीрди рдордЧрдз рдХी рд░ाрдЬрдзाрдиी)
ЁЯФ╣рд╢ाрд╕рдХ : рдЕрд╢ोрдХ
ЁЯФ╕ рдЕрдз्рдпрдХ्рд╖ : рдоोрдЧ्рдЧрд▓िрдкुрдд्рдд рддिрд╕्рд╕
*ЁЯЯж рдЪрддुрд░्рде рдмौрдж्рдз рд╕ंрдЧीрддि*
ЁЯФ╢ рд╕рдордп : рдк्рд░рдердо рд╢рддाрдм्рджी
ЁЯФ╖ рд╕्рдеाрди : рдХुंрдбрд▓рд╡рди
ЁЯФ╣ рд╢ाрд╕рдХ : рдХрдиिрд╖्рдХ
ЁЯФ╕ рдЕрдз्рдпрдХ्рд╖ : рд╡рд╕ुрдоिрдд्рд░
*ЁЯУЧрднाрд░рддीрдп рд╕ंрд╡िрдзाрди рдХे рд╡िрджेрд╢ी рд╢्рд░ोрдд (рдХिрди рджेрд╢ों рд╕े рдХ्рдпा рд▓िрдпा рдЧрдпा рд╣ै…)ЁЯУЧ*
ЁЯФ▓ рдм्рд░िрдЯेрди ➠ рд╕ंрд╕рджीрдп рдк्рд░рдгाрд▓ी, рд╡िрдзि рдиिрд░्рдоाрдг, рдПрдХрд▓ рдиाрдЧрд░िрдХрддा
ЁЯФ▓ рдЕрдоेрд░ीрдХा ➠ рди्рдпाрдпिрдХ, рд╕्рд╡рддंрдд्рд░рддा рдХा рдЕрдзिрдХाрд░ рдФрд░ рдоौрд▓िрдХ рдЕрдзिрдХाрд░
ЁЯФ▓ рдЬрд░्рдордиी ➠ рдЖрдкाрддрдХाрд▓ рдХा рд╕िрдж्рдзांрдд
ЁЯФ▓ рдл्рд░ांрд╕ ➠ рдЧрдгрдд्рд░ंрддाрдд्рдордХ рд╢ाрд╕рди рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा
ЁЯФ▓ рдХрдиाрдбा ➠ рд░ाрдЬ्рдпों рдоें рд╢рдХ्рддि рдХा рд╡िрднाрдЬрди
ЁЯФ▓ рдЖрдпрд░рд▓ैंрдб ➠рдиीрддि рдиिрджेрд╢рдХ рддрдд्рд╡
ЁЯФ▓ рдСрд╕्рдЯ्рд░ेрд▓िрдпा ➠ рд╕рдорд╡рд░्рддी рд╕ूрдЪी
ЁЯФ▓ рджрдХ्рд╖िрдгрдЕрдл्рд░ीрдХा ➠ рд╕ंрд╡िрдзाрди рд╕ंрд╢ोрдзрди рдХी рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा
ЁЯФ▓ рд░ूрд╕ -рдоूрд▓ рдХрд░्рддрд╡्рдп
*ЁЯФ┤✔️ рдмौрдж्рдз рдзрд░्рдо ЁЯФ┤✔️*
❖ рдмौрдж्рдз рдзрд░्рдо рдХे рд╕ंрд╕्рдеाрдкрдХ - рдЧौрддрдо рдмुрдж्рдз
❖ рдЪрддुрд░्рде рдмौрдж्рдз рд╕ंрдЧीрддि рдХे рдЙрдкाрдз्рдпрдХ्рд╖ - рдЕрд╢्рд╡рдШोрд╖
❖ рдорд╣ाрдд्рдоा рдмुрдж्рдз рдХी рдЬрди्рдо рд╕्рдерд▓ी рд▓ुрдо्рдмिрдиी рд╡рди рдХिрд╕ рдорд╣ाрдЬрдирдкрдж рдХे рдЕंрддрд░्рдЧрдд рдЖрддी рдеी - рдХोрд╢рд▓ рдорд╣ाрдЬрдирдкрдж
❖ рдорд╣ाрдд्рдоा рдмुрдж्рдз рдХी рд╢ौрддेрд▓ी рдоाрддा рдХा рдиाрдо - рдк्рд░рдЬाрдкрддि рдЧौрддрдоी
❖ рдмुрдж्рдз рдХे рдк्рд░рдердо рджो рдЕрдиुрдпाрдпी - рдХाрд▓्рд▓िрдХ рддрдеा рддрдкाрд╕ु
❖ рдмुрдж्рдз рдиे рдХिрддрдиे рд╡рд░्рд╖ рдХी рдЕрд╡рд╕्рдеा рдоें рдЧृрд╣ рдд्рдпाрдЧ рдХिрдпा - 29 рд╡рд░्рд╖ рдХी рдЖрдпु рдоें
❖ рдорд╣ाрдд्рдоा рдмुрдж्рдз рдж्рд╡ाрд░ा рджिрдпा рдЧрдпा рдЕंрддिрдо рдЙрдкрджेрд╢ - рд╕рднी рд╡рд╕्рддुрдПँ рдХ्рд╖рд░рдгрд╢ीрд▓ рд╣ोрддी рд╣ैं рдЕрддः рдордиुрд╖्рдп рдХो рдЕрдкрдиा рдкрде-рдк्рд░рджрд░्рд╢рдХ рд╕्рд╡рдпं рд╣ोрдиा рдЪाрд╣िрдП।
❖ рдХिрд╕े Light of Asia рдХे рдиाрдо рд╕े рдЬाрдиा рдЬाрддा рд╣ै - рдорд╣ाрдд्рдоा рдмुрдж्рдз
❖ рдЪрддुрд░्рде рдмौрдж्рдз рд╕ंрдЧीрддि рдХिрд╕рдХे рд╢ाрд╕рдирдХाрд▓ рдоें рд╣ुрдИ - рдХрдиिрд╖्рдХ (рдХुрд╖ाрдг рд╡ंрд╢) рдХे рд╢ाрд╕рдирдХाрд▓ рдоें
❖ рдмौрдж्рдз рдзрд░्рдо рдХे рдд्рд░िрд░рдд्рди - рдмुрдж्рдз, рдзрдо्рдо, рд╕ंрдШ
❖ рдорд╣ाрдд्рдоा рдмुрдж्рдз рдХी рдоाрддा рдХा рдиाрдо - рдоाрдпाрджेрд╡ी
❖ рдмुрдж्рдзрдХाрд▓ рдоें рд╡ाрд░ाрдгрд╕ी рдХ्рдпों рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рдеा - рд╣ाрдеी рджाँрдд рдХे рд▓िрдП
❖ рддृрддीрдп рдмौрдж्рдз рд╕ंрдЧीрддि рдХрд╣ाँ, рдХрдм рддрдеा рдХिрд╕рдХी рдЕрдз्рдпрдХ्рд╖рддा рдоें рд╣ुрдИ - рдкाрдЯрд▓िрдкुрдд्рд░ рдоें, 251
рдИ.рдкू.рдоें, рдоोрдЧ्рдЧрд▓िрдкुрдд्рдд рддिрд╕्рд╕ рдХी рдЕрдз्рдпрдХ्рд╖рддा рдоें
❖ рдЧौрддрдо рдмुрдж्рдз рдХा рдЬрди्рдо рдХрдм рд╣ुрдЖ - 563 рдИ.рдкू.
❖ рдЬिрд╕ рд╕्рдеाрди рдкрд░ рдмुрдж्рдз рдХो рдЬ्рдЮाрди рдХी рдк्рд░ाрдк्рддि рд╣ुрдИ рд╡рд╣ рд╕्рдеाрди - рдмोрдзрдЧрдпा
❖ рдЪрддुрд░्рде рдмौрдж्рдз рд╕ंрдЧीрддि рдХे рдЖрдпोрдЬрди рдХा рдЙрдж्рджेрд╢्рдп - рдмौрдж्рдз рдзрд░्рдо рдХा рджो рд╕рдордк्рд░рджाрдпों рдоें рд╡िрднрдХ्рдд рд╣ोрдиा – рд╣ीрдирдпाрди рддрдеा рдорд╣ाрдпाрди।
❖ рдмुрдж्рдзрдХाрд▓ рдоें рдкрдд्рдерд░ рдХा рдХाрдо рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓े рдХрд╣рд▓ाрддे рдеे - рдХोрд╣рдХ
❖ рдЧौрддрдо рдмुрдж्рдз рдХे рдкिрддा рдХा рдиाрдо - рд╢ुрдж्рдзोрдзрди
❖ рдЧौрддрдо рдмुрдж्рдз рдХे рдмेрдЯे рдХा рдиाрдо - рд░ाрд╣ुрд▓
❖ рдмौрдж्рдз рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдоें рдк्рд░рдпुрдХ्рдд рд╕ंрдеाрдЧाрд░ рд╢рдм्рдж рдХा рддाрдд्рдкрд░्рдп - рд░ाрдЬ्рдп рд╕ंрдЪाрд▓рди рдХे рд▓िрдпे рдЧрдаिрдд рдкрд░िрд╖рдж
❖ рдЧौрддрдо рдмुрдж्рдз рдХा рдЬрди्рдо рд╕्рдеाрди - рдХрдкिрд▓рд╡рд╕्рддु рдХा рд▓ुрдо्рдмिрдиी рдиाрдордХ рд╕्рдеाрди рдоें
❖ рдмुрдж्рдз рдиे рдЕрдкрдиा рдк्рд░рдердо рдЙрдкрджेрд╢ рдХрд╣ाँ рджिрдпा - рд╕ाрд░рдиाрде
❖ рдорд╣ाрдд्рдоा рдмुрдж्рдз рдХे рдЧृрд╣ рдд्рдпाрдЧ рдХी рдШрдЯрдиा рдХ्рдпा рдХрд╣рд▓ाрддी рд╣ै - рдорд╣ाрднिрдиिрд╖्рдХ्рд░рдордг
❖ рддृрддीрдп рдмौрдж्рдз рд╕ंрдЧीрддि рдХा рдЖрдпोрдЬрди рдХिрд╕рдХे рд╢ाрд╕рдирдХाрд▓ рдоें рд╣ुрдЖ - рд╕рдо्рд░ाрдЯ рдЕрд╢ोрдХ (рдоौрд░्рдп рд╡ंрд╢) рдХे рд╢ाрд╕рдирдХाрд▓ рдоें
❖ рдорд╣ाрдд्рдоा рдмुрдж्рдз рдХे рдмрдЪрдкрди рдХा рдиाрдо - рд╕िрдж्рдзाрд░्рде
✯━━━━━━━✧━━━━━━━✯
рдХंрдк्рдпूрдЯрд░ : рд╕ाрдоाрди्рдп рдЬ्рдЮाрди ЁЯЦе
◽️рдХрдо्рдк्рдпूрдЯрд░ рдПрдХ рдЗрд▓ेрдХ्рдЯ्рд░ाрдиिрдХ рдорд╢ीрди рд╣ै । рдЗрд╕рдХा рд╣िंрджी рдиाрдо рд╕ंрдЧрдгрдХ рд╣ै ।
◽️рдЖрдзुрдиिрдХ рдХрдо्рдк्рдпूрдЯрд░ рдХा рдкिрддा рдЪाрд░्рд▓्рд╕ рдмैрд╡ेрдЬ рдХो рдХрд╣рддे рд╣ैं ।
◽️рдХैрд▓рдХ्рдпूрд▓ेрдЯрд░ рдХा рдЖрд╡िрд╖्рдХाрд░ рдкाрд╕्рдХрд▓ рдиे рдХिрдпा рдеा ।
◽️рднाрд░рдд рдоे рдиिрд░्рдоिрдд рдкрд╣рд▓ा рдХрдо्рдк्рдпूрдЯрд░ рд╕िрдж्рдзाрд░्рде рдеा ।
◽️рд╕рдмрд╕े рдмрдбा рдХрдо्рдк्рдпूрдЯрд░ рдиेрдЯрд╡рд░्рдХ рдЗंрдЯрд░рдиेрдЯ рд╣ै ।
◽️рднाрд░рдд рдХा рдк्рд░рдердо рдХрдо्рдк्рдпूрдЯрд░ рдмैंрдЧрд▓ूрд░ рдХे рдк्рд░рдзाрди рдбाрдХ рдШрд░ рдоे рд▓рдЧाрдпा рдЧрдпा ।
◽️рдЗрдЯрд░рдиेрдЯ рдХा рдк्рд░рдердо рдк्рд░рдпोрдЧ рдЕрдоेрд░िрдХा рдХे рд░рдХ्рд╖ा рдЕрдиुрд╕ंрдзाрди рдоे рд╣ुрдЖ ।
◽️рдХрдо्рдк्рдпूрдЯрд░ рдоे рдк्рд░рдпुрдХ्рдд рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓ा IC рдЪिрдк्рд╕ рд╕िрд▓िрдХाрди рдХा рдмрдиा рд╣ोрддा рд╣ै ।
◽️рднाрд░рдд рдХा рд╕िрд▓िрдХाрди рд╡ैрд▓ी рдмैंрдЧрд▓ोрд░ рдХो рдХрд╣рддे рд╣ैं ।
◽️рдХрдо्рдк्рдпूрдЯрд░ рдХा рдорд╕्рддिрд╖्рдХ рд╕ी.рдкी.рдпू. рдХो рдХрд╣рддे рд╣ैं ।
◽️рдХрдо्рдк्рдпूрдЯрд░ рдЕрдкрдиे рдкрд░िрдгाрдо рдХो рднрд╡िрд╖्рдп рд╣ेрддु рдоैрдоोрд░ी рдоे рд╕ुрд░рдХ्рд╖िрдд рд░рдЦрддा рд╣ै ।
◽️IC рдХा рдкूрд░्рдг рд░ूрдк рдЗंрдЯрд░рдЧ्рд░ेрдЯेрдб рд╕рд░्рдХिрдЯ рд╣ोрддा рд╣ै ।
◽️IBM рдХा рдкूрд░्рдг рд░ूрдк рдЗंрдЯрд░рдиेрд╢рдирд▓ рдмिрдЬрдиेрд╕ рдорд╢ीрди рд╣ै ।
◽️WWW рдХा рдкूрд░्рдг рд░ूрдк рд╡рд░्рд▓्рдб рд╡ाрдИрдб рд╡ेрд╡ рд╣ै ।
◽️LAN рдХा рдкूрд░्рдг рд░ूрдк рд▓ोрдХрд▓ рдПрд░िрдпा рдиेрдЯрд╡рд░्рдХ рд╣ै ।
◽️WAN рдХा рдкूрд░्рдг рд░ूрдк рд╡ाрдЗрдб рдПрд░िрдпा рдиेрдЯрд╡рд░्рдХ рд╣ै ।
◽️RAM рдХा рдкूрд░्рдг рд░ूрдк рд░ैंрдбрдо рдПрдХ्рд╕िрд╕ рдоेрдоोрд░ी рд╣ै ।
◽️ROM рдХा рдкूрд░्рдг рд░ूрдк рд░िрдб рдУрдирд▓ी рдоेрдоोрд░ी рд╣ै ।
◽️CD рдХा рдкूрд░्рдг рд░ूрдк рдХाрдо्рдкैрдХ्рдЯ рдбिрд╕्рдХ рд╣ोрддा рд╣ै ।
◽️VDU рдХा рдкूрд░्рдг рд░ूрдк рд╡िрдЬुрдЕрд▓ рдбिрд╕्рдк्рд▓े рдпूрдиिрдЯ рд╣ै ।
◽️HTML рдХा рдкूрд░्рдг рд░ूрдк рд╣ाрдпрдкрд░ рдЯेрдХ्рдЯ рдоाрд░्рдХрдк рд▓ांрдЧ्рд╡ेрдЬ рд╣ै ।
◽️HTTP рдХा рдкूрд░्рдг рд░ूрдк рд╣ाрдпрдкрд░ рдЯेрдХ्рдЯ рдЯ्рд░ांрд╕рдлрд░ рдк्рд░ोрдЯोрдХाрд▓ рд╣ै ।
◽️ALU рдХा рдкूрд░्рдг рд░ूрдк рдЕрд░्рдердоेрдЯिрдХ рд▓ाрдЬिрдХрд▓ рдпूрдиिрдЯ рд╣ै ।
◽️CPU рдХा рдкूрд░्рдг рд░ूрдк рд╕ेंрдЯ्рд░рд▓ рдк्рд░ोрд╕ेрд╕िंрдЧ рдпूрдиिрдЯ рд╣ै ।
◽️CU рдХा рдкूрд░्рдг рд░ूрдк рдХंрдЯ्рд░ोрд▓ рдпूрдиिрдЯ рд╣ोрддा рд╣ै ।
◽️COBOL рдХा рдкूрд░्рдг рд░ूрдк рдХाрдорди рдмिрдЬрдиेрд╕ рдУрд░िрдПंрдЯेрдб рд▓ांрдЧ्рд╡ेрдЬ рд╣ै ।
◽️DOS рдХा рдкूрд░्рдг рд░ूрдк рдбिрд╕्рдХ рдЖрдкрд░ेрдЯिंрдЧ рд╕िрд╕्рдЯрдо рд╣ै ।
◽️E MAIL рдХा рдкूрд░्рдг рд░ूрдк рдЗрд▓ेрдХ्рдЯ्рд░ाрдиिрдХ рдоेрд▓ рд╣ोрддा рд╣ै ।
◽️FAX рдХा рдкूрд░्рдг рд░ूрдк рдлाрд░ рдЕрд╡े рдЭेрд░ोрдХ्рд╕ рд╣ोрддा рд╣ै ।
◽️рдХрдо्рдк्рдпूрдЯрд░ рдХो рдмंрдж рдХрд░рдиे рдХी рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдХो рд╢рдЯ рдбाрдЙрди рддрдеा рдЪाрд▓ू рдХрд░рдиे рдХी рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдХो рдмुрдЯ рдЕрдк рдХрд╣рддे рд╣ै ।
◽️рдоॉрдиिрдЯрд░ рдХा рдЕрди्рдп рдиाрдо VDU рд╣ै ।
◽️рд╕्рдЯैंрдбрд░्рдб рдХी рдмोрд░्рдб рдоे 101 рдмрдЯрди рддрдеा 12 рдлंрдХ्рд╢рди рдХीрдЬ рд╣ोрддी рд╣ैं ।
◽️рдЪुрдо्рдмрдХीрдп рдбिрд╕्рдХ рдкрд░ рдЖрдпрд░рди рдЖрдХ्рд╕ाрдЗрдб рдХी рдкрд░рдд рд╣ोрддी рд╣ै ।
◽️рдмाрдЗрдирд░ी рдирдо्рдмрд░ рдк्рд░рдгाрд▓ी рдоे 0 рддрдеा 1 рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рд╣ोрддा рд╣ै ।
◽️рдлрд▓ाрдкी рдбिрд╕्рдХ рдХी рд╕ाрдЗрдЬ 3.25” рддрдеा 5.25” рд╣ोрддी рд╣ै ।
◽️рдХрдо्рдк्рдпूрдЯрд░ рдиेрдЯрд╡рд░्рдХ рд╕े рд╕рдо्рдкрд░्рдХ рдЬोрдбрдиे рдХी рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдХो ‘рд▓ाрдЧ рдЗрди’ рддрдеा рд╕рдо्рдкрд░्рдХ рддोрдбрдиे рдХो ‘рд▓ाрдЧ рдЖрдЙрдЯ’ рдХрд╣рддे рд╣ैं ।
◽️рдЖрдкрд░ेрдЯिंрдЧ рд╕िрд╕्рдЯрдо рдоे RAM рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै ।
◽️рдХрдо्рдк्рдпूрдЯрд░ рдоे рдк्рд░ोрдЧ्рд░ाрдо рдХी рд╕ूрдЪी рдХो рдоेंрдпू рдХрд╣рддे рд╣ैं ।
◽️рдоोрдбेрдо рдЯेрд▓ीрдлोрди рд▓ाрдЗрди рдкрд░ рдХाрдо рдХрд░рддा рд╣ै ।
◽️рдХрдо्рдк्рдпूрдЯрд░ рдХे рдбрдо्рдк рд╣ोрдиे рдХा рдХाрд░рдг рд╡ाрдЗрд░рд╕ рд╣ोрддा рд╣ै ।
◽️рдХрдо्рдк्рдпूрдЯрд░ рд╡ाрдЗрд░рд╕ рдПрдХ рдбिрд╕्рдЯ्рд░рдХрдЯिрд╡ рдк्рд░ोрдЧ्рд░ाрдо рд╣ोрддा рд╣ै ।
◽️рдХрдо्рдк्рдпूрдЯрд░ рдХा рднौрддिрдХ рдмрдиाрд╡рдЯ рд╣ाрд░्рдбрд╡ेрдпрд░ рдХрд╣рд▓ाрддा рд╣ै ।
◽️рд╣ाрд░्рдб рдбिрд╕्рдХ рдХी рдЧрддि RPM. рдоे рдоाрдкी рдЬाрддी рд╣ै ।
◾️ 8 рдмिрдЯ = 1 рдмाрдЗрдЯ
◾️ 1024 рдмाрдЗрдЯ = 1 рдХिрд▓ो рдмाрдЗрдЯ
◾️ 1024 рдХिрд▓ो рдмाрдЗрдЯ = 1 MB
◾️ 1024 MB = 1 GB
◽️IBM (рдЗंрдЯрд░ рдиेрд╢рдирд▓ рдмिрдЬрдиेрд╕ рдорд╢ीрди) рдПрдХ рдХрдо्рдк्рдпूрдЯрд░ рдХрдо्рдкрдиी рд╣ै ।
◽️рдХрдо्рдк्рдпूрдЯрд░ рдХा рдоुрдЦ्рдп рдкृрд╖्рдЯ рдбेрд╕्рдХ рдЯाрдк рдХрд╣рд▓ाрддा рд╣ै ।
◽️рдХрдо्рдк्рдпूрдЯрд░ рдХे рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоे рдорд╣ाрди рдХ्рд░ांрддि 1960 рдИ. рдоे рдЖрдпी ।
◽️DOS рдФрд░ WINDOWS рдПрдХ рдк्рд░рдХाрд░ рдХे рдЖрдкрд░ेрдЯिंрдЧ рд╕िрд╕्рдЯрдо рд╣ैं ।
◽️рдоाрдЙрд╕,рдХी рдмोрд░्рдб, рдЬाрдпрд╕्рдЯिрдХ, рд╕्рдХैрдирд░, рддрдеा рд▓ाрдЗрдЯ рдкेрди рдЗрдирдкुрдЯ рдбिрд╡ाрдЗрд╕ рдХे рдЙрджाрд╣рд░рдг рд╣ैं ।
◽️рдкрд░िंрдЯрд░, рд╕्рдкीрдХрд░, рддрдеा рдоाрдиिрдЯрд░ рдЖрдЙрдЯрдкुрдЯ рдбिрд╡ाрдЗрд╕ рд╣ैं ।
◽️рдЗंрдЯрд░рдиेрдЯ рдкрд░ рднेрдЬा рдЬाрдиे рд╡ाрд▓ा рд╕ंрджेрд╢ рдИ рдоेрд▓ рдХрд╣рд▓ाрддा рд╣ै ।
◽️рдЙрдЪ्рдЪрд╕्рддрд░ीрдп рднाрд╖ा рд╕े рдорд╢ीрдиी рднाрд╖ा рдоे рд░ूрдкांрддрд░рдг рд╕ोрд░्рд╕ рдк्рд░ोрдЧ्рд░ाрдо рдж्рд╡ाрд░ा рд╣ोрддा рд╣ै ।
◽️рдЕрдЧ्рд░ेрдЬी рдХे рд╕рдоाрди рдЙрдЪ्рдЪрд╕्рддрд░ीрдп рднाрд╖ा рдХोрдмोрд▓ рд╣ै ।
◽️рдкрд░ोрдЧ्рд░ाрдо рд╣ेрддु рд╡िрдХрд╕िрдд рдк्рд░рдердо рднाрд╖ा рдлोрд░рдЯ्рд░ाрди рд╣ै ।
◽️рдЙрдЪ्рдЪрд╕्рддрд░ीрдп рднाрд╖ा рдХा рдЕрдиुрд╡ाрдж рдиिрдо्рди рд╕्рддрд░ीрдп рднाрд╖ा рдоे рдХрдо्рдкाрдЗрд▓рд░ рдХрд░рддा рд╣ै ।
◽️рдЙрдЪ्рдЪрд╕्рддрд░ीрдп рднाрд╖ा рдХा рд╡िрдХाрд╕ IBM рдиे рдХिрдпा ।
◽️рдлोрд░рдЯ्рд░ाрди,рдХोрдмोрд▓, рдмेрд╕िрдХ, рдЕрд▓्рдЧोрд▓, рдкाрд╕्рдХрд▓ рдЖрджि рдЙрдЪ्рдЪрд╕्рддрд░ीрдп рднाрд╖ाрдПं рд╣ैं ।
◽️рдорджрд░ рдмोрд░्рдб рдПрдХ рд╕рд░्рдХिрдЯ рдмोрд░्рдб рд╣ै, рдЗрд╕рдоे рд╕ी.рдкी.рдпू. рдЬोрдбे рдЬाрддे рд╣ैं ।
◽️рд╣ाрд░्рдб рдбिрд╕्рдХ рдоे рдХрдо्рдк्рдпूрдЯрд░ рдк्рд░ोрдЧ्рд░ाрдоों рдХो рд╕्рдЯोрд░ рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै ।
◽️рдХрдо्рдк्рдпूрдЯрд░ рддीрди рдк्рд░рдХाрд░ рдХे рд╣ोрддे рд╣ैं- рдбिрдЬिрдЯрд▓, рдПрдиाрд▓ाँрдЧ, рдПрд╡ं рд╣ाрдЗрдм्рд░िрдб ।
◽️рдЕрд╕ेрдо्рдмрд▓рд░ ,рдЕрд╕ेрдо्рдмрд▓ी рднाрд╖ा рдХो рдпंрдд्рд░ рднाрд╖ा рдоे рдмрджрд▓рддा рд╣ै ।
*ЁЯФ▓ рд╕ंрд╡ैрдзाрдиिрдХ рдиिрдХाрдп рдФрд░ рдЙрдирдХे рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж---*
✅ рдиिрд░्рд╡ाрдЪрди рдЖрдпोрдЧ ( 324 )
✅ рд░ाрдЬ्рдп рдиिрд░्рд╡ाрдЪрди рдЖрдпोрдЧ ( 243 рдХे )
✅ рд╕ंрдШ рд▓ोрдХ рд╕ेрд╡ा рдЖрдпोрдЧ 315 рд╕े 323 )
✅ рд░ाрдЬ्рдп рд▓ोрдХ рд╕ेрд╡ा рдЖрдпोрдЧ ( 315 рд╕े 323 )
✅ рд╡िрдд्рдд рдЖрдпोрдЧ ( 280 )
✅ рд░ाрдЬ्рдп рд╡िрдд्рдд рдЖрдпोрдЧ ( 243 рдЖрдИ )
✅ SC рдЖрдпोрдЧ ( 338 рдХ )
✅ ST рдЖрдпोрдЧ (350 рдХ )
✅ рднाрд╖ाрдИ рдЕрд▓्рдкрд╕ंрдЦ्рдпрдХ рдЖрдпोрдЧ ( 350 рдЦ )
✅ рдиिрдпंрдд्рд░рдХ рдорд╣ाрд▓ेрдЦрдХ рдкрд░ीрдХ्рд╖рдХ ( 148 )
✅ рдорд╣ाрди्рдпाрдпрд╡ाрджी ( 76 )
✅ рд░ाрдЬ्рдп рдХा рдорд╣ाрдзिрд╡рдХ्рддा ( 165 )
✅ рдЬिрд▓ा рдпोрдЬрдиा рд╕рдоिрддि ( 243 рдЬेрдб рдбी )
✅ рдорд╣ाрдирдЧрд░ीрдп рдпोрдЬрдиा рд╕рдоिрдд ( 243рдЬेрдб рдИ )
✅ рдЕंрддрд░ाрдЬ्рдпीрдп рдкрд░िрд╖рдж ( 263 )
✅ рд░ाрдЬ рднाрд╖ा рдЖрдпोрдЧ ( 344 )
✅ рдЕंрддрд░ाрдЬ्рдпीрдп рд╡्рдпाрдкाрд░ рдПрд╡ं рд╡ाрдгिрдЬ्рдп рдЖрдпोрдЧ ( 307 )
✅ рд╕рд╣рдХाрд░ी рд╕рдоिрддिрдпां ( 243 )
✅ рд╡рд╕्рддु рдПрд╡ं рд╕ेрд╡ा рдХрд░ рдкрд░िрд╖рдж ( 279 рдХ )
✅ рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдкिрдЫреЬा рд╡рд░्рдЧ рдЖрдпोрдЧ। (338 рдЦ )
✅ рдк्рд░рд╢ाрд╕рдиिрдХ рдЕрдзिрдХрд░рдг( 323 рдХ )
рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдиाрд░े (slogan)
1. рдЬрдп рдЬрд╡ाрди рдЬрдп рдХिрд╕ाрди
►- рд▓ाрд▓ рдмрд╣ाрджुрд░ рд╢ाрд╕्рдд्рд░ी
2. рдоाрд░ो рдлिрд░ंрдЧी рдХो
►- рдоंрдЧрд▓ рдкांрдбे
3. рдЬрдп рдЬрдЧрдд
►- рд╡िрдиोрдмा рднाрд╡े
4. рдХрд░ рдордд рджो
►- рд╕рд░рджाрд░ рдмрд▓्рд▓рднрднाрдИ рдкрдЯрд▓े
5. рд╕ंрдкूрд░्рдг рдХ्рд░ांрддि
►- рдЬрдпрдк्рд░рдХाрд╢ рдиाрд░ाрдпрдг
6. рд╡िрдЬрдп рд╡िрд╢्рд╡ рддिрд░ंрдЧा рдк्рдпाрд░ा
►- рд╢्рдпाрдорд▓ाрд▓ рдЧुрдк्рддा рдкाрд░्рд╖рдж
7. рд╡ंрджे рдоाрддрд░рдо्
►- рдмंрдХिрдордЪंрдж्рд░ рдЪрдЯрд░्рдЬी
8. рдЬрдп рдЧрдг рдорди
►- рд░рд╡ींрдж्рд░рдиाрде рдЯैрдЧोрд░
9. рд╕рдо्рд░ाрдЬ्рдпрд╡ाрдж рдХा рдиाрд╢ рд╣ो
►- рднрдЧрдд рд╕िंрд╣
10 рд╕्рд╡рд░ाрдЬ्рдп рд╣рдоाрд░ा рдЬрди्рдорд╕िрдж्рдз рдЕрдзिрдХाрд░ рд╣ै
►- рдмाрд▓ рдЧंрдЧाрдзрд░ рддिрд▓рдХ
11.рдЗंрдХрд▓ाрдм рдЬिंрджाрдмाрдж
►- рднрдЧрдд рд╕िंрд╣
12. рджिрд▓्рд▓ी рдЪрд▓ो
►- рд╕ुрднाрд╖рдЪंрдж्рд░ рдмोрд╕
13. рдХрд░ो рдпा рдорд░ो
►- рдорд╣ाрдд्рдоा рдЧांрдзी
14. рдЬрдп рд╣िंрдж
►- рд╕ुрднाрд╖рдЪंрдж्рд░ рдмोрд╕
15. рдкूрд░्рдг рд╕्рд╡рд░ाрдЬ
►- рдЬрд╡ाрд╣рд░рд▓ाрд▓ рдиेрд╣рд░ू
16. рд╣िंрджी, рд╣िंрджू, рд╣िंрджुрд╕्рддाрди
►- рднाрд░рддेंрджू рд╣рд░िрд╢рдЪंрдж्рд░
17. рд╡ेрджों рдХी рдУрд░ рд▓ौрдЯो
►- рджрдпाрдиंрдж рд╕рд░рд╕्рд╡рддी
18. рдЖрд░ाрдо рд╣рд░ाрдо рд╣ै
►- рдЬрд╡ाрд╣рд░рд▓ाрд▓ рдиेрд╣рд░ू
19. рд╣े рд░ाрдо
►- рдорд╣ाрдд्рдоा рдЧांрдзी
20. рднाрд░рдд рдЫोрдб़ो
►- рдорд╣ाрдд्рдоा рдЧांрдзी
21. рд╕рд░рдлрд░ोрд╢ी рдХी рддрдо्рдордиा рдЕрдм рд╣рдоाрд░े рджिрд▓ рдоें рд╣ै
►- рд░ाрдордк्рд░рд╕ाрдж рдмिрд╕्рдоिрд▓
22.рд╕ाрд░े рдЬрд╣ां рд╕े рдЕрдЪ्рдЫा рд╣िंрджोрд╕्рддां рд╣рдоाрд░ा
►- рдЗрдХрдмाрд▓
23. рддुрдо рдоुрдЭे рдЦूрди рджो, рдоैं рддुрдо्рд╣ें рдЖрдЬाрджी рджूंрдЧा
►- рд╕ुрднाрд╖рдЪंрдж्рд░ рдмोрд╕
24. рд╕ाрдЗрдорди рдХрдоीрд╢рди рд╡ाрдкрд╕ рдЬाрдУ
►- рд▓ाрд▓ा рд▓ाрдЬрдкрдд рд░ाрдп
25. рд╣ू рд▓िрд╡्рд╕ рдЗрдл рдЗंрдбिрдпा рдбाрдЗрдЬ
►- рдЬрд╡ाрд╣рд░рд▓ाрд▓ рдиेрд╣рд░ू
ЁЯТЯЁЯСЙрднाрд░рдд рдХी рдЭीрд▓ें...ЁЯУЪ❤ЁЯУЪ
_*1. рд╡ूрд▓рд░ рдЭीрд▓ - рдЬрдо्рдоू рдХрд╢्рдоीрд░ рд░ाрдЬ्рдп рдоें рд╕्рдеिрдд рднाрд░рддf рдХा рд╡ृрд╣рджрддрдо рддाрдЬे рдЬрд▓ рдХा рдЭीрд▓ рд╣ै। рдЭेрд▓рдо рдирджी рдкрд░ рдиिрд░्рдоिрдд рдпрд╣ рдЧोрдЦुрд░ рдЭीрд▓ рдХा рдЙрджाрд╣рд░рдг рд╣ै।_
_*2. рдбрд▓ рдЭीрд▓ - рд╣िрдоाрдиी рдж्рд╡ाрд░ा рдиिрд░्рдоिрдд рд╢्рд░ीрдирдЧрд░ рдоें рддाрдЬे рдЬрд▓ рдХी рдЭीрд▓ рд╣ै।_
_*3. рд╕ांрднрд░ рдЭीрд▓: -* рд░ाрдЬрд╕्рдеाрди рдоें рд╕्рдеिрдд , рднाрд░рдд рдХा рдЕंрддः рд╕्рдерд▓ीрдп рд╡ृрд╣рджрдд्рддрдо рдЦाрд░े рдЬрд▓ рдХी рдЭीрд▓ рд╣ै। рднाрд░рдд рдХे 60 % рдирдордХ рдХी рдЖрдкूрд░्рддि рдХрд░рддा рд╣ै।_
_*4. рдвेрдмрд░ рдЭीрд▓ - рд░ाрдЬрд╕्рдеाрди рдХे рдЙрджрдпрдкुрд░ рд╕्рдеिрдд рдЦाрд░े рдЬрд▓ рдХी рдЭीрд▓ рд╣ै, рднाрд░рдд рдХी рд╕рдмрд╕े рдмрдб़ी рдХृрдд्рд░िрдо рдЭीрд▓ рд╣ै, рдЗрд╕рдХा рдиिрд░्рдоाрдг рдЙрджрдпрдкुрд░ рдХे рд░ाрдЬा рдиे рдХрд░рд╡ाрдпा рдеा।_
_*5. рд▓ोрдХрддрдХ рдЭीрд▓:-* рдордгिрдкुрд░ рд╕्рдеिрдд рдЙрдд्рддрд░ рдкूрд░्рд╡ी рднाрд░рдд рдХा рд╕рдмрд╕े рдмрдб़ा рднाрд░ी рдЬрд▓ рдХा рдЭीрд▓ рд╡ рдЬрд▓ рд╡िрдж्рдпुрдд рдХेंрдж्рд░ рднी рд╣ै। рдпрд╣ рдЭीрд▓ рд╡िрд╢्рд╡ рдоें рддैрд░рддी рдж्рд╡िрддीрдп рдЭीрд▓ рдХे рд░ूрдк рдоें рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рд╣ै। рдЗрд╕ рдЭीрд▓ рдоें рдХेрдмुрд▓ рд▓ाрдордЬाрдУ рддैрд░рддा рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдкाрд░्рдХ рдЕрд╡рд╕्рдеिрдд рд╣ै। рдпрд╣ рдЭीрд▓ рдордгिрдкुрд░ рдХी рдЬीрд╡рди рд░ेрдЦा рдХрд╣рд▓ाрддी рд╣ै।_
_*6. рдЪिрд▓्рдХा рдЭीрд▓: -* рдЙрдб़ीрд╕ा рд╕्рдеिрдд рднाрд░рдд рдХा рд╡ृрд╣рджрддрдо рдЭीрд▓, рд▓ैрдЧूрди рдЭीрд▓, рдЦाрд░े рдкाрдиी рдХी рдЭीрд▓, рдЭींрдЧा рдЙрдд्рдкाрджрди рд╣ेрддु рдк्рд░рд╕िрдж्рдз рд╣ै।_
_*7. рдХोрд▓ेрд░ू рдЭीрд▓ - рдЖंрдз्рд░ рдк्рд░рджेрд╢ рдоें рдХृрд╖्рдгा рдЧोрджाрд╡рд░ी рдбेрд▓्рдЯा рдоें рд╕्рдеिрдд рддाрдЬे рдкाрдиी рдХी рдЭीрд▓ рд╣ै।_
_*8. рдкुрд▓िрдХрдЯ рдЭीрд▓:-* рдЖंрдз्рд░ा рдк्рд░рджेрд╢ рдПрд╡ं рддрдоिрд▓рдиाрдбु рдХी рд╕ीрдоा рдкрд░ рд╕्рдеिрдд рдЦाрд░े рдЬрд▓ рдХी рд▓ैрдЧूрди рдЭीрд▓ рд╣ै। рд╢्рд░ीрд╣рд░िрдХोрдЯा рдиाрдордХ рдж्рд╡ीрдк рдЗрд╕ рдЭीрд▓ рдХो рд╕ाрдЧрд░ рд╕े рдЕрд▓рдЧ рдХрд░рддा рд╣ै। рдЗрд╕ рдЭीрд▓ рдХे рдкрд╢्рдЪिрдоी рд╣िрд╕्рд╕े рдоें рдмрдХिंрдШрдо рдирд╣рд░ рд╣ै।_
_*9. рдмेрдо्рдмрдиाрдж рдЭीрд▓ - рдХेрд░рд▓ рд╕्рдеिрдд рдЦाрд░े рдЬрд▓ рдХी рд▓ैрдЧूрди рдЭीрд▓ рд╣ै। рдЗрд╕ рдЭीрд▓ рдоें рд╡ेрд▓िंрдЧрдЯрди рдж्рд╡ीрдк рд╣ै рдЬрд╣ां рдкрд░ рдиौрдХाрдпрди рдк्рд░рддिрдпोрдЧिрддाрдПं рд╣ोрддी рд╣ैं। рдпрд╣ рднाрд░рдд рдХी рд╕рдмрд╕े рд▓ंрдмी рдЭीрд▓ рд╣ै। рдЗрд╕ рдХे рдкूрд░्рд╡ी рддрдЯ рдкрд░ рдХुрдоाрд░рдХोрдо рдкрдХ्рд╖ी рдЕрдн्рдпाрд░рдг рддрдеा рдЙрдд्рддрд░ी рддрдЯ рдкрд░ рдХोрдЪ्рдЪि рдмंрджрд░рдЧाрд╣ рдЕрд╡рд╕्рдеिрдд рд╣ै। рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдЬрд▓рдоाрд░्рдЧ рд╕ंрдЦ्рдпा 3 рдХा рдХुрдЫ рд╣िрд╕्рд╕ा рдЗрд╕ी рдЭीрд▓ рд╕े рдЧुрдЬрд░рддा рд╣ै।_
_*10. рд▓ोрдиाрд░ рдЭीрд▓: -* рдорд╣ाрд░ाрд╖्рдЯ्рд░ рдХे рдмुрд▓рдвाрдгा рдЬिрд▓े рдоें рд╕्рдеिрдд рдЬ्рд╡ाрд▓ाрдоुрдЦी рдж्рд╡ाрд░ा рдиिрд░्рдоिрдд рдЭीрд▓ рд╣ै।_
_*11. рд░ेрдгुрдХा рдЭीрд▓ - рд╣िрдоाрдЪрд▓ рдХे рд╕िрд░рдоौрд░ рдЬिрд▓ा рд╕्рдеिрдд рддाрдЬे рдкाрдиी рдХी рдЭीрд▓ рд╣ै। рдпрд╣ीं рдкрд░ рдЪिрдб़िрдпाрдШрд░ рдПрд╡ं рд▓ाрдпрди рд╕рдлाрд░ी рд╕्рдеिрдд рд╣ै।_
_*12. рд░ूрдкрдХुंрдб рдЭीрд▓ - рдЙрдд्рддрд░ाрдЦंрдб рдХे рдордз्рдп рд╕्рдеिрдд рддाрдЬे рдкाрдиी рдХी рдк्рд░ाрдХृрддिрдХ рдЭीрд▓ рд╣ै। рдпрд╣ рдПрдХ рд╣िрдоाрдиी рдЭीрд▓ рд╣ै, рдЗрд╕ рдЭीрд▓ рдХे рдХिрдиाрд░े рд╕ैрдХрдб़ों рдоाрдирд╡ рдХंрдХाрд▓ рдоिрд▓рдиे рдХे рдХाрд░рдг рдЗрд╕े рд░рд╣рд╕्рдпрдордИ рдЭीрд▓ рдпा рдоाрдирд╡ рдХंрдХाрд▓ рдЭीрд▓ рдХे рд╕ंрдЬ्рдЮा рджी рдЧрдИ।_
_*13. рд╕ाрд╕्рдердо рдХोрдЯ्рдЯा рдЭीрд▓ -рдХेрд░рд▓ рдХे рдХोрд▓्рд▓рдо рдЬिрд▓ा рд╕्рдеिрдд рддाрдЬेрдЬрд▓ рдХी рдЭीрд▓ рд╣ै।_
_*14. рд╕ाрддрддाрд▓ рдЭीрд▓ - рдЙрдд्рддрд░ाрдЦंрдб рдХे рдХुрдоाрдК рдк्рд░рдЦंрдб рдоें рдЭीрд▓рдо рддाрд▓ рдирдЧрд░ рдХे рдиिрдХрдЯ рдХрдИ рдЬिрд▓ों рдХा рд╕рдоूрд╣ рд╣ै рдЬो рдк्рд░рд╡ाрд╕ी рдкрдХ्рд╖िрдпों рд╣ेрддु рд╕्рд╡рд░्рдЧ рдмрдиा рдЬाрддे рд╣ैं।_
_*15. рд╕ूрд░рдЬ рддाрд▓ рдЭीрд▓: -* рд╣िрдоाрдЪрд▓ рдк्рд░рджेрд╢ рдоें рдмрдб़ा рд▓ाрдЪा рджрд░्рд░े рдХे рдиिрдХрдЯ рд╕्рдеिрдд рддाрдЬे рдЬрд▓ рдХी рдЭीрд▓ рд╣ै।_
_*16. рддрд╡ाрд╡ोрд╣рд░ рдЭीрд▓ -рдордз्рдп рдк्рд░рджेрд╢ рдХे рд╣ोрд╢ंрдЧाрдмाрдж рдЬिрд▓े рдоें рдирд░्рдорджा рдирджी рдкрд░ рдмांрдз рдиिрд░्рдоाрдг рдкрд░ рдЗрд╕े рдиिрд░्рдоिрдд рдХिрдпा рдЧрдпा।_
_*17. рд╕ोंрдЧ्рдоो рдЭीрд▓ - рд╕िрдХ्рдХिрдо рдХे рдЧंрдЧा рдЯोंрдХ рдЬिрд▓ा рдоें рд╕्рдеिрдд рддाрдЬे рдкाрдиी рдХी рдЭीрд▓ рд╣ै।_
_*18. рд╡ीрд░ाрдирдо рдЭीрд▓ - рддрдоिрд▓рдиाрдбु рдоें рд╕्рдеिрдд рдХृрдд्рд░िрдо рдЭीрд▓ рд╣ै।_
_*19. рдЕрд╖्рдЯрдоुрджी рдЭीрд▓:-* рдХेрд░рд▓ рдоें рд╕्рдеिрдд рд▓ैрдЧूрди рдЭीрд▓ рд╣ै рдЬिрд╕рдХी 8 рд╢ाрдЦाрдПं рд╣ैं। рд░ाрдорд╕рд░ рд╕рдордЭौрддे рдж्рд╡ाрд░ा рдЗрд╕ рдЕंрддрд░рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдорд╣рдд्рд╡ рдХा рдЖрдж्рд░ рднूрдоि рдШोрд╖िрдд рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ै।_
_*20. рднीрдорддाрд▓:-* рдЙрдд्рддрд░ाрдЦंрдб рдХे рдХुрдоाрдКं рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рдоीрдаे рдЬрд▓ рдХी рдЭीрд▓ рдЬिрд╕рдХे рдХेंрдж्рд░ рдоें рдПрдХ рдЫोрдЯा рдж्рд╡ीрдк рднी рд╣ै। рдпрд╣ рдкрд░्рдпрдЯрди рд╕्рдерд▓ рднी рд╣ै।_
_*21. рднोрдЬ рдЭीрд▓ -рдпрд╣ рдордз्рдп рдк्рд░рджेрд╢ рдХी рд░ाрдЬрдзाрдиी рднोрдкाрд▓ рдоें рдоीрдаे рдЬрд▓ рдХी рдЭीрд▓ рд╡ рдЖрдж्рд░ рднूрдоि рд╣ै ।_
_*22. рдЪंрдж्рд░ рддाрд▓ : -* рд╣िрдоाрдЪрд▓ рдк्рд░рджेрд╢ рдХे рд▓ाрд╣ौрд▓ рд╕्рдкीрддि рдЬिрд▓े рдоें рдоीрдаे рдЬрд▓ рдХी рдЭीрд▓ рд╣ै। рд▓ाрд╣ुрд▓ рд╡ рд╕्рдкीрддि рдХो рдЬोрдб़рдиे рд╡ाрд▓ा рдХुंрдЬрдо рджрд░्рд░ा рдЗрд╕ी рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рдиिрд░्рдоिрдд рд╣ै।_
_*23. рдкंрдЪрднрдж्рд░ा рдЭीрд▓ - рдпрд╣ рд░ाрдЬрд╕्рдеाрди рдХे рдмाреЬрдоेрд░ рдЬिрд▓े рдоें рд╕्рдеिрдд рдЦाрд░े рдкाрдиी рдХी рдЭीрд▓ рд╣ै।_
_*24. рд╣िрдоाрдпрдд рд╕ाрдЧрд░ рдЭीрд▓ -рд╣ैрджрд░ाрдмाрдж рд╕े рд▓рдЧрднрдЧ 20 рдХिрд▓ोрдоीрдЯрд░ рдХी рджूрд░ी рдкрд░ рд╕्рдеिрдд рдоाрдирд╡ рдиिрд░्рдоिрдд рдЭीрд▓ рд╣ै, рдЬो рдоूрд╕ी рдирджी рдкрд░ рдиिрд░्рдоिрдд рд╣ै।_
_*25. рдиाрдХो рдЭीрд▓ - рд╣िрдоांрдЪрд▓ рдк्рд░рджेрд╢ рдХे рдХिрди्рдиौрд░ рдЬिрд▓े рд╕्рдеिрдд рддाрдЬे рдЬрд▓ рдХी рдк्рд░ाрдХृрддिрдХ рдЭीрд▓ рд╣ै।_
_*26. рдУрд╕рдоाрди рд╕ाрдЧрд░: -* рд╣ैрджрд░ाрдмाрдж рд╕्рдеिрдд рддाрдЬे рдЬрд▓ рдХी рдХृрдд्рд░िрдо рдЭीрд▓ рд╣ै।_
_*27. рдкुрд╖्рдХрд░ рдЭीрд▓: -* рдЬिрд▓े рдоें рд╕्рдеिрдд рд▓ूрдиी рдирджी рдж्рд╡ाрд░ा рдЫोрдб़ी рдЧрдИ। рдЬрд▓ рдХो рдПрдХрдд्рд░ рдХрд░ рдоाрдирд╡ рдиिрд░्рдоिрдд рдЭीрд▓ рд╣ै।_
_*28. рдирдХ्рдХी рдЭीрд▓: -* рдпрд╣ рдЭीрд▓ рд░ाрдЬрд╕्рдеाрди рдоें рд╕рд░्рд╡ाрдзिрдХ рдКंрдЪाрдИ рдкрд░ рд╕्рдеिрдд рд╣ै। рдпрд╣ рдЭीрд▓ рдХрдЯोрд░े рдиुрдоा рд╣ै рдЬो рд╕ंрднрд╡рдд: рдХрднी рдЬ्рд╡ाрд▓ाрдоुрдЦी рдХा рдоुрдЦ рдеा। рдпрд╣ рдоाрдЙंрдЯ рдЖрдмू рдоें рд╕्рдеिрдд рд╣ै।_
_*29. рдирд▓ рд╕рд░ोрд╡рд░ рдЭीрд▓:-* рдпрд╣ рдЧुрдЬрд░ाрдд рд░ाрдЬ्рдп рдоें рд╕्рдеिрдд рдПрдХ рддाрдЬा рдЬрд▓ рдХी рдЭीрд▓ рд╣ै।_
_*30. рд░ाрдЬрд╕рдоंрдж рдЭीрд▓- рд░ाрдЬрд╕्рдеाрди рдХे рдЙрджрдпрдкुрд░ рдЬिрд▓े рдоें рд╕्рдеिрдд рдоीрдаे рдЬрд▓ рдХी рдЭीрд▓ рд╣ै। рдЗрд╕ рдЭीрд▓ рдоें рдПрдХ рдж्рд╡ीрдк рд╣ै рдЬिрд╕рдоें рдЦेрддी рдХी рдЬाрддी рд╣ै
ЁЯз┐GK TricksЁЯз┐
*✳️рдХрд░्рдХ рд░ेрдЦा рдкрд░ рд╕्рдеिрдд рднाрд░рдд рд░ाрдЬ्рдпों рдХे рдиाрдо*
✍️Trick➖ рдоिрдд्рд░ рдкрд░ рдЧрдордЫा рдЭाрд░
ЁЯФ╕рдоि➖рдоिрдЬोрд░рдо
ЁЯФ╣рдд्рд░➖рдд्рд░िрдкुрд░ा
ЁЯФ╕рдк➖рдкाрд╢्рдЪिрдо рдмंрдЧाрд▓
ЁЯФ╣рд░➖рд░ाрдЬрд╕्рдеाрди
ЁЯФ╕рдЧ➖рдЧुрдЬрд░ाрдд
ЁЯФ╣рдо➖рдордз्рдп рдк्рд░рджेрд╢
ЁЯФ╕рдЫा➖рдЫрдд्рддीрд╕рдЧреЭ
ЁЯФ╣рдЭाрд░➖рдЭाрд░рдЦрдг्рдб
ЁЯз┐GK TricksЁЯз┐
✳️рднाрд░рддीрдп рд╕ंрд╡िрдзाрди рдиिрд░्рдоाрдд्рд░ी рд╕рднा рдХे рдк्рд░рдоुрдЦ рд╕рджрд╕्рдп
*✍️Trick➖ рд░ाрдзा рдХे рд╢्рдпाрдо рдЖрдЬ рдЧोрдХुрд▓ рдХे рд╕рд░рджाрд░ рд╣ै*
ЁЯФ╕рд░ाрдзा➖ рд╕рд░्рд╡рдкрд▓्рд▓ी рд░ाрдзाрдХ्рд░рд╖्рдгрди
ЁЯФ╣рдХ➖рдХे. рдПрдо. рдоुंрд╢ी
ЁЯФ╕рд╢рдпाрдо➖рд╢्рдпाрдоा рдк्рд░рд╕ाрдж рдоुрдЦрд░्рдЬी
ЁЯФ╣рдЖ➖рдмी. рдЖрд░. рдЕंрдмेрдбрдХрд░
ЁЯФ╕рдЬ➖рдЬрд╣ाрд╡рд░ рд▓ाрд▓ рдиेрд╣рд░ू
ЁЯФ╣рдЧोрдХुрд▓➖рдЧोрд╡िंрдж рд╡рд▓्рд▓рдн рдкंрдд
ЁЯФ╕рдХ➖рдХे. рдЯी. рд╢ाрд╣
ЁЯФ╣рд╕рд░рджाрд░➖рд╕рд░рджाрд░ рд╡рд▓्рд▓рдн рднाрдИ рдкрдЯेрд▓
✅ рдкрд╣рд▓ा рдкेрдкрд░рд▓ेрд╕ рдмрдЬрдЯ рдпूрдиिрдпрди рдмрдЬрдЯ 2021-22 рд▓ोрдХрд╕рднा рдоें рдкेрд╢ - рд╡िрдд्рдд рдоंрдд्рд░ी рдиिрд░्рдорд▓ा рд╕ीрддाрд░рдордг рдж्рд╡ाрд░ा।
▪️ рдк्рд░рдоुрдЦ рдмिंрджु :-
☆ рд╕्рд╡ाрд╕्рде्рдп рд╡ рд╕ैрдиिрдЯेрд╢рди –
• рдЖрдд्рдо рдиिрд░्рднрд░ рд╕्рд╡рд╕्рде рднाрд░рдд рдпोрдЬрдиा।
• рдоिрд╢рди рдкोрд╢ाрди 2.0 рдЬрд▓ рдЬीрд╡рди рдоिрд╢рди рдпोрдЬрдиा।
▪️ рд╢िрдХ्рд╖ा :-
• 100 рдирдП рд╕ैрдиिрдХ рд╕्рдХूрд▓ рд╡ рдЖрджिрд╡ाрд╕ी рдХ्рд╖ेрдд्рд░ों рдоें 750 рдПрдХрд▓рд╡्рдп рд╕्рдХूрд▓ рд╕्рдеाрдкिрдд рд╣ोंрдЧे рддрдеा рд▓рдж्рджाрдЦ рдоें рдХेंрдж्рд░ीрдп рд╡िрд╢्рд╡рд╡िрдж्рдпाрд▓рдп।
рдЖрдзाрд░िрдХ рд╕ंрд░рдЪрдиा (Infrastructure)
• рд╡ाрд╣рди рд╕्рдХ्рд░ैрдкिंрдЧ рдиीрддि – (рд╡ाрд╣рдиों рдХा рдЕрдиिрд╡ाрд░्рдп рдлिрдЯрдиेрд╕ рдкрд░ीрдХ्рд╖рдг)
• рдХेрд░рд▓, рддрдоिрд▓рдиाрдбु, рдкрд╢्рдЪिрдо рдмंрдЧाрд▓ рдФрд░ рдЕрд╕рдо рдоें рд╡ाрдгिрдЬ्рдпिрдХ рд╡ाрд╣рдиों, рд░ाрдЬрдоाрд░्рдЧ рдФрд░ рд╕рдб़рдХ рдХाрд░्рдпों рдХी рдШोрд╖рдгा।
• рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдоुрдж्рд░ीрдХрд░рдг рдкाрдЗрдкрд▓ाрдЗрди рд▓ॉрди्рдЪ।
• рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд░ेрд▓ рдпोрдЬрдиा - 2030 рддрдХ рднрд╡िрд╖्рдп рд░ेрд▓рд╡े рдк्рд░рдгाрд▓ी рд╣ेрддु।
• 2023 рддрдХ рд╣ोрдЧा 100% рд╡िрдж्рдпुрддीрдХрд░рдг।
• рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╣ाрдЗрдб्рд░ोрдЬрди рдоिрд╢рди - рд╣рд░िрдд рдКрд░्рдЬा рд╕्рд░ोрддों рд╕े рд╣ाрдЗрдб्рд░ोрдЬрди рдкैрджा рдХрд░рдиे рд╣ेрддु ।
• рдЧैрд╕ рдкाрдЗрдкрд▓ाрдЗрди рдкрд░िрдпोрдЬрдиा - рдЬрдо्рдоू рд╡ рдХрд╢्рдоीрд░ рдоें рд╕्рдеाрдкिрдд।
• рдк्рд░рдзाрдирдоंрдд्рд░ी рдЙрдЬ्рдЬ्рд╡рд▓ рдпोрдЬрдиा, рдПрд▓рдкीрдЬी рдпोрдЬрдиा।
▪️ рдХрд░ (Tex) :-
• 75 рд╡рд░्рд╖ рдХी рдЙрдо्рд░ рд╕े рдЕрдзिрдХ рдкрд░ рдЯेрдХ्рд╕ рдирд╣ीं।
• рдЖрдп рдиिрд░्рдзाрд░рдг рдоूрд▓्рдпांрдХрди рдХे рдоाрдорд▓ों рдХो рдкुрди: рдЦोрд▓рдиे рдХी рдЕрд╡рдзि 6 рд╕े 3 рд╕ाрд▓ рдХрдо рд╣ुрдИ।
• ‘рд╕ेрд╡ा рдХрд░ рдЪोрд░ी’ рдоाрдорд▓ों рдоें 50 рд▓ाрдЦ рдпा рдЕрдзिрдХ рдХी рджрд░ рдоें рдпрд╣ рдЕрд╡рдзि 10 рд╕ाрд▓ рддрдХ рдмрдв़ рд╕рдХрддी рд╣ै।
• рдХिреЮाрдпрддी рдЖрд╡ाрд╕ рдпोрдЬрдиा – рдПрдХ рд╡рд░्рд╖ рддрдХ рдХрд░ рд╕े рд░ाрд╣рдд।
• рддांрдмे рдХे рд╕्рдХ्рд░ैрдк, рдиेрдл्рдеा рдХी рдб्рдпूрдЯी 2.5% рддрдХ рдШрдЯाрдИ рд╕ोрдиे рдФрд░ рдЪांрджी рдкрд░ рдХрд╕्рдЯрдо рдб्рдпूрдЯी рддрд░्рдХрд╕ंрдЧрдд।
• рд╕ोрд▓рд░ рдЗрди्рд╡рд░्рдЯрд░ рдкрд░ рдб्рдпूрдЯी 5% рд╕े 20% рд╡ рд╕ौрд░ рд▓ाрд▓рдЯेрди рдкрд░ 5 рд╕े 15% рддрдХ рдмрдв़ाрдИ।
• рдХрдкाрд╕ рдкрд░ рдХрд╕्рдЯрдо рдб्рдпूрдЯी 0 рд╕े 10% рдмреЭी।
• рдХृрд╖ि рдЕрд╡рд╕ंрд░рдЪрдиा рд╡ рд╡िрдХाрд╕ рдЙрдкрдХрд░ – рдпूрд░िрдпा, рд╕ेрдм, рдХрдЪ्рдЪे рд╕ोрдпाрдмीрди рд╡ рд╕ूрд░рдЬрдоुрдЦी рддेрд▓ рд╕рд╣िрдд рдХुрдЫ рд╡рд╕्рддुрдУं рдкрд░ рдк्рд░рд╕्рддाрд╡िрдд।
▪️ рд╡िрдд्рддीрдп рдЕрд░्рдерд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा :-
• 2021-22 рдоें рдЬीрдбीрдкी рдХा рд░ाрдЬрдХोрд╖ीрдп рдШाрдЯा 9.5% рд╕े 6.8% рд╣ोрдиे рдХा рдЕрдиुрдоाрди।
• рдЗрд╕ рд╡рд░्рд╖ рд░ाрдЬ्рдпों рдХो GSDP рдХे 4% рддрдХ рдЙрдзाрд░ी рдХी рдЕрдиुрдорддि рдХा рдк्рд░рд╕्рддाрд╡।
• рд╕ेрдмी рдПрдХ्рдЯ, рдбिрдкॉрдЬिрдЯрд░ी рдПрдХ्рдЯ рддрдеा 2 рдЕрди्рдп рдХाрдиूрдиों рдХे рд╕рдоेрдХिрдд рдк्рд░ाрд╡рдзाрдиों рдХो рдмрдиाрдП рдЬाрдиे рдХे рд▓िрдП рдПрдХीрдХृрдд рд╕ुрд░рдХ्рд╖िрдд рдмाреЫाрд░ рдХोрдб рдХा рдк्рд░рд╕्рддाрд╡।
• FDI рд╕ीрдоा рдХो 49% рд╕े рдмрдв़ाрдХрд░ 74% рдХрд░рдиे рдХा рдк्рд░рд╕्рддाрд╡।
• рдкुрдирд░्рдиिрд░्рдоाрдг рдХंрдкрдиी рд╕्рдЯ्рд░ेрд╕्рдб рд▓ोрди рд╕ेрдЯрдЕрдк।
• рдмैंрдХ рдбिрдкॉрдЬिрдЯрд░्рд╕ рд╣ेрддु рдбिрдкॉрдЬिрдЯ рдЗंрд╢्рдпोрд░ेंрд╕ 1 рд▓ाрдЦ рд╕े 5 рд▓ाрдЦ рддрдХ рдмреЭा।
• рд╕ीрдоिрдд рджेрдпрддा рднाрдЧीрджाрд░ी рдЕрдзिрдиिрдпрдо- 2008 рдХो рдХрдо рдХрд░рдиे рдХा рдк्рд░рд╕्рддाрд╡।
• рд╡िрдиिрд╡ेрд╢ рдХिрдП рдЬाрдиे рд╡ाрд▓े рджो рдкीрдПрд╕рдпू рдмैंрдХ рдФрд░ рдПрдХ рд╕ाрдоाрди्рдп рдмीрдоा।
• рдЗрд╕ рд╡рд░्рд╖ рд╕рд░्рд╡рдк्рд░рдердо рдПрд▓рдЖрдИрд╕ी рдХा рдЖрдИрдкीрдУ।
▪️ рдХृрд╖ि :-
• рдХृрд╖ि рдЕрд╡рд╕ंрд░рдЪрдиा рдиिрдзि рдХो рдПрдкीрдПрдорд╕ी рдХे рдЪाрд░ рдмुрдиिрдпाрджी рдвांрдЪे рдХो рдмрдв़ाрдиे рдХे рд▓िрдП рдЙрдкрд▓рдм्рдз।
• 1000 рдоंрдбिрдпों рдХो рдИ-рдиाрдо рдоाрд░्рдХेрдЯрдк्рд▓ेрд╕ рдоें рдПрдХीрдХृрдд рдХिрдпा рдЬाрдПрдЧा।
• рдЪेрди्рдирдИ, рдХोрдЪ्рдЪि рдФрд░ рдк्рд░ाрдпрджीрдк рд╕рдоेрдд рдкांрдЪ рдк्рд░рдоुрдЦ рдлिрд╢िंрдЧ рд╣рдм рдХेंрдж्рд░ рдХो рд╡िрдХрд╕िрдд рдХिрдпा рдЬाрдиा।
• рддрдоिрд▓рдиाрдбु рдоें рдмрд╣ुрдЙрдж्рджेрд╢ीрдп рд╕рдоुрдж्рд░ी рд╢ैрд╡ाрд▓ рдкाрд░्рдХ рд╕्рдеाрдкिрдд рдХिрдпा рдЬाрдиा।
▪️ рд░ोрдЬрдЧाрд░ :-
• рдмрдб़े рд╢्рд░рдоिрдХों рд╡ рдиिрд░्рдоाрдг рд╢्рд░рдоिрдХों рдкрд░ рдк्рд░ाрд░ूрдкрдг рдХो рдмрдиाрдП рд░рдЦрдиे рдХे рд▓िрдП рдкोрд░्рдЯрд▓ рд╢ुрд░ू।
• рдЧिрдЧ рд╡ рдк्рд▓ेрдЯрдлॉрд░्рдо рд╢्рд░рдоिрдХों рдХे рд▓िрдП рд╡िрд╕्рддाрд░िрдд рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा।
• рдоाрд░्рдЬिрди рдХेрдкिрдЯрд▓ (рд╕्рдЯैंрдб рдЕрдк рдЗंрдбिрдпा рд╕्рдХीрдо) – рдПрд╕рд╕ी, рдПрд╕рдЯी рд╡ рдорд╣िрд▓ाрдУं рдХे рд▓िрдП рдЛрдг рдкूंрдЬी 25% рд╕े рдШрдЯाрдХрд░ 15% рдХी।
ЁЯФ░NATIONAL PARKЁЯФ░
(1) рднाрд░рдд рдХा рдк्рд░рдердо рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдЙрдж्рдпाрди рдХौрди рд╕ा рд╣ै।
≫ рдЬिрдо рдХाрд░्рдмेрдЯ рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдкाрд░्рдХ (рдЙрдд्рддрд░ाрдЦंрдб)
(2) рдЬिрдо рдХाрд░्рдмेрдЯ рдХा рдкुрд░ाрдиा рдиाрдо рдХ्рдпा рдеा।
≫ рд╣ेрд▓ी рдиेрд╢рдирд▓ рдкाрд░्рдХ
(3) рджेрд╢ рдоें рд╕рдмрд╕े рдЕрдзिрдХ рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдЙрдж्рдпाрди рдХрд╣ाँ рд╣ै।
≫ рдордз्рдпрдк्рд░рджेрд╢
(4) рднाрд░рдд рдХा рд╕рдмрд╕े рдмрдб़ा рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдЙрдж्рдпाрди рдХौрди рд╕ा рд╣ै।
≫ рд╣िрдоिрд╕ (рдЬрдо्рдоू-рдХрд╢्рдоीрд░ рдХे рд▓ेрд╣ рдЬрдирдкрдж рдоें)
(5) рд╣िрдоिрд╕ рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдЙрдж्рдпाрди рдХिрддрдиे рдХिрд▓ोрдоीрдЯрд░ рдоें рдлैрд▓ा рд╣ै।
≫ 3568 рдХिрдоी
(6) рдЬाрдб़े рдоें рд╕ाрдЗрдмेрд░िрдпाрдИ рд╕ाрд░рд╕ рднाрд░рдд рдоें рдХрд╣ाँ рджिрдЦाрдИ рдкрдб़рддे рд╣ै।
≫ рдХेрд╡рд▓ाрджेрд╡ рдШाрдиा рдкрдХ्рд╖ी рд╡िрд╣ाрд░ (рд░ाрдЬрд╕्рдеाрди)
(7) рд╕рд░िрд╕्рдХा рднाрд░рдд рдХे рдмाрдШ рдЕрдн्рдпाрд░рдг्рдп рдХी рд╕्рдеाрдкрдиा рдХिрд╕ рд╡рд░्рд╖ рд╣ुрдИ।
≫ 1955
(8) рдХाрди्рд╣ा рднाрд░рдд рдХे рдмाрдШ рдЕрдн्рдпाрд░рдг्рдп рдХी рд╕्рдеाрдкрдиा рдХिрд╕ рд╡рд░्рд╖ рд╣ुрдИ।
≫ 1995
(9) рдХाрд░्рдмेрдЯ рднाрд░рдд рдХे рдмाрдШ рдЕрдн्рдпाрд░рдг्рдп рдХी рд╕्рдеाрдкрдиा рдХिрд╕ рд╡рд░्рд╖ рд╣ुрдИ।
≫ 1957
(10) рджुрдзрд╡ा рднाрд░рдд рдХे рдмाрдШ рдЕрдн्рдпाрд░рдг्рдп рдХी рд╕्рдеाрдкрдиा рдХिрд╕ рд╡рд░्рд╖ рд╣ुрдИ।
≫ 1958
(11) рдмांрдзрд╡рдЧрдв़ рднाрд░рдд рдХे рдмाрдШ рдЕрдн्рдпाрд░рдг्рдп рдХी рд╕्рдеाрдкрдиा рдХिрд╕ рд╡рд░्рд╖ рд╣ुрдИ।
≫ 1968
(12) рд░рдгрдердо्рднौрд░ рднाрд░рдд рдХे рдмाрдШ рдЕрдн्рдпाрд░рдг्рдп рдХी рд╕्рдеाрдкрдиा рдХिрд╕ рд╡рд░्рд╖ рд╣ुрдИ।
≫ 1973
(13) рдмांрджीрдкुрд░ рднाрд░рдд рдХे рдмाрдШ рдЕрдн्рдпाрд░рдг्рдп рдХी рд╕्рдеाрдкрдиा рдХिрд╕ рд╡рд░्рд╖ рд╣ुрдИ।
≫ 1973
(14) рдоाрдирд╕ рднाрд░рдд рдХे рдмाрдШ рдЕрдн्рдпाрд░рдг्рдп рдХी рд╕्рдеाрдкрдиा рдХिрд╕ рд╡рд░्рд╖ рд╣ुрдИ।
≫ 1973
(15) рдоेрд▓рдШाрдЯ рднाрд░рдд рдХे рдмाрдШ рдЕрдн्рдпाрд░рдг्рдп рдХी рд╕्рдеाрдкрдиा рдХिрд╕ рд╡рд░्рд╖ рд╣ुрдИ।
≫ 1973
(16) рдкрд▓ाрдоू рднाрд░рдд рдХे рдмाрдШ рдЕрдн्рдпाрд░рдг्рдп рдХी рд╕्рдеाрдкрдиा рдХिрд╕ рд╡рд░्рд╖ рд╣ुрдИ।
≫ 1973
(17) рд╕िрдорд▓ीрдкाрд▓ рднाрд░рдд рдХे рдмाрдШ рдЕрдн्рдпाрд░рдг्рдп рдХी рд╕्рдеाрдкрдиा рдХिрд╕ рд╡рд░्рд╖ рд╣ुрдИ।
≫ 1973
(18) рд╕ुंрджрд░рд╡рди рднाрд░рдд рдХे рдмाрдШ рдЕрдн्рдпाрд░рдг्рдп рдХी рд╕्рдеाрдкрдиा рдХिрд╕ рд╡рд░्рд╖ рд╣ुрдИ।
≫ 1973
(19) рдкेрд░िрдпाрд░ рднाрд░рдд рдХे рдмाрдШ рдЕрдн्рдпाрд░рдг्рдп рдХी рд╕्рдеाрдкрдиा рдХिрд╕ рд╡рд░्рд╖ рд╣ुрдИ।
≫ 1978
(20) рдиाрдЧाрд░्рдЬुрди рд╕ाрдЧрд░ рдХे рдмाрдШ рдЕрдн्рдпाрд░рдг्рдп рдХी рд╕्рдеाрдкрдиा рдХिрд╕ рд╡рд░्рд╖ рд╣ुрдИ।
≫ 1982
(21) рдмрдХ्рд╢ा рд╕ाрдЧрд░ рдХे рдмाрдШ рдЕрдн्рдпाрд░рдг्рдп рдХी рд╕्рдеाрдкрдиा рдХिрд╕ рд╡рд░्рд╖ рд╣ुрдИ।
≫ 1982
(22) рдиाрдорджрдлा рдХे рдмाрдШ рдЕрдн्рдпाрд░рдг्рдп рдХी рд╕्рдеाрдкрдиा рдХिрд╕ рд╡рд░्рд╖ рд╣ुрдИ।
≫ 1982
(23) рдЗंрдж्рд░ाрд╡рддी рдХे рдмाрдШ рдЕрдн्рдпाрд░рдг्рдп рдХी рд╕्рдеाрдкрдиा рдХिрд╕ рд╡рд░्рд╖ рд╣ुрдИ।
≫ 1982
ЁЯд╝♂ рд╡िрд╢्рд╡ рдХे рдк्рд░рдоुрдЦ рдпुрдж्рдз рдХрдм рдФрд░ рдХिрд╕рдХे рдмीрдЪ ЁЯТР❣
ЁЯд╛♂ рдоैрд░ाрдерди рдХा рдпुрдж्рдз (490 рдИрд╕ा рдкूрд░्рд╡)
– рдИрд░ाрдиिрдпों рдПрд╡ं рдпूрдиाрдиिрдпों рдХे рдмीрдЪ рдпुрдж्рдз рд╣ुрдЖ।
ЁЯд╛♂ рд╣ेрд╕्рдЯिंрдЧ्рд╕ рдХा рдпुрдж्рдз (рд╡рд░्рд╖ 1066 рдИ.)
– рдиाрд░рдоैंрдбी рдХे рдб्рдпूрдХ рд╡िрд▓िрдпрдо рддрдеा рдЗंрдЧ्рд▓ैंрдб рдХे рд░ाрдЬा рд╣ेрд░ाрд▓्рдб рдж्рд╡िрддीрдп рдХे рдмीрдЪ рдпुрдж्рдз рд╣ुрдЖ।
ЁЯд╛♂ рд╢рддрд╡рд░्рд╖ीрдп рдпुрдж्рдз (рд╡рд░्рд╖ 1346 рдИ.)
– рдЕंрдЧ्рд░ेрдЬों рдПрд╡ं рдл्рд░ांрд╕ीрд╕िрдпों рдХे рдмीрдЪ рдпुрдж्рдз рд╣ुрдЖ।
ЁЯд╛♂ рдЧुрд▓ाрдмों рдХो рдпुрдж्рдз (рд╡рд░्рд╖ 1455-1485 рдИ.)
– рд▓ंрдХाрд╢ाрдпрд░ рдФрд░ рдпाрд░्рдХрд╢ाрдпрд░ рдХे рдмीрдЪ рдпुрдж्рдз рд╣ुрдЖ।
ЁЯд╛♂ рдЖंрдЧ्рд▓-рд╕्рдкेрди рдпुрдж्рдз (рд╡рд░्рд╖ 1588 рдИ.)
– рдЕंрдЧ्рд░ेрдЬों рдПрд╡ं рд╕्рдкेрди рдХे рдмीрдЪ рдпुрдж्рдз рд╣ुрдЖ।
ЁЯд╛♂ рдЧिрдм्рд░ाрд▓्рдЯрд░ рдмे рдХा рдпुрдж्рдз (рд╡рд░्рд╖ 1607 рдИ.)
– рдбрдЪों рддрдеा рд╕्рдкेрди рдПрд╡ं рдкुрд░्рддрдЧाрд▓ рдХे рдмीрдЪ рдпुрдж्рдз рд╣ुрдЖ।
ЁЯд╛♂ рд╕рдк्рддрд╡рд░्рд╖ीрдп рдпुрдж्рдз (рд╡рд░्рд╖ 1756-1763 рдИ.)
– рдм्рд░िрдЯेрди рдПрд╡ं рдк्рд░рд╢िрдпा рддрдеा рдСрд╕्рдЯ्рд░िрдпा рдПрд╡ं рдл्рд░ांрд╕ рдХे рдмीрдЪ рдпुрдж्рдз рд╣ुрдЖ।
ЁЯд╛♂ рдмंрдХрд░ рд╣िрд▓ рдХा рдпुрдж्рдз (рд╡рд░्рд╖ 1775 рдИ.)
– рдЕрдоेрд░िрдХी рд╕्рд╡рддंрдд्рд░рддा рд╕ंрдЧ्рд░ाрдо рдХी рдкрд╣рд▓ी рд▓рдб़ाрдИ рдеी।
ЁЯд╛♂ рд╕рд░рддोрдЧा рдХा рдпुрдж्рдз (рд╡рд░्рд╖ 1777 рдИ.)
– рдЕрдоेрд░िрдХिрдпों рдПрд╡ं рдЕंрдЧ्рд░ेрдЬों рдХे рдмीрдЪ рдпुрдж्рдз рд╣ुрдЖ।
ЁЯд╛♂ рдкिрд░ाрдоिрдб рдХा рдпुрдж्рдз (рд╡рд░्рд╖ 1798 рдИ.)
– рдоिрд╕्рд░ рдХे рд╢ाрд╕рдХ рдордоेрд▓ुрдХ рдПрд╡ं рдиेрдкोрд▓िрдпрди рдХे рдмीрдЪ рдпुрдж्рдз рд╣ुрдЖ।
ЁЯд╛♂ рдиीрд▓ рдирджी рдХा рдпुрдж्рдз (рд╡рд░्рд╖ 1798 рдИ.)
– рдм्рд░िрдЯेрди рдПрд╡ं рдл्рд░ांрд╕ рдХे рдмीрдЪ рдпुрдж्рдз рд╣ुрдЖ।
ЁЯд╛♂ рдЯ्рд░ेрдлрд▓рдЧрд░ рдХा рдпुрдж्рдз (рд╡рд░्рд╖ 1805 рдИ.)
– рдм्рд░िрдЯेрди рдПрд╡ं рдл्рд░ांрд╕ рдХे рдмीрдЪ рдпुрдж्рдз рд╣ुрдЖ।
ЁЯд╛♂ рдиेрдкोрд▓िрдпрди рдХा рдпुрдж्рдз (рд╡рд░्рд╖ 1803-1815)
– рдиेрдкोрд▓िрдпрди рдк्рд░рдердо рдПрд╡ं рдпूрд░ोрдкीрдп рджेрд╢ों рдХे рдмीрдЪ рдпुрдж्рдз рд╣ुрдЖ।
ЁЯд╛♂ рд╡ाрдЯрд░рд▓ू рдХा рдпुрдж्рдз (рд╡рд░्рд╖ 1815 рдИ.)
– рд╡ेрд▓िंрдЧрдЯрди рдПрд╡ं рдмрд▓ुрдЪрд░ рдХी рд╕ंрдпुрдХ्рдд рд╕ेрдиाрдУं рдПрд╡ं рдиेрдкोрд▓िрдпрди рдк्рд░рдердо рдХे рдмीрдЪ, рдЗрд╕ рдпुрдж्рдз рдХे рдмाрдж рд╣ी рдиेрдкोрд▓िрдпрди рдХो рдмंрджी рдмрдиा рд▓िрдпा рдЧрдпा рддрдеा рд╕ेंрдЯ рд╣ेрд▓ेрдиा рдж्рд╡ीрдк рдиिрд░्рд╡ाрд╕िрдд рдХрд░ рджिрдпा рдЧрдпा।
ЁЯд╛♂ рдХ्рд░ीрдоिрдпा рдХा рдпुрдж्рдз (рд╡рд░्рд╖ 1853-1856)
– рдм्рд░िрдЯेрди, рдл्рд░ांрд╕, рд╕ाрд░्рдбिрдиा рдПрд╡ं рддुрд░्рдХी рддрдеा рд░ूрд╕ рдХे рдмीрдЪ рдпुрдж्рдз рд╣ुрдЖ।
ЁЯд╛♂ рдЕрдлीрдо рдпुрдж्рдз (рд╡рд░्рд╖ 1839-1842)
– рдм्рд░िрдЯेрди рдФрд░ рдЪीрди рдХे рдмीрдЪ рдЕрдлीрдо рдХे рдЖрдпाрдд рдХो рд▓ेрдХрд░ рдпुрдж्рдз рд╣ुрдЖ।
ЁЯд╛♂ рд╕्рдкेрди-рдЕрдоेрд░िрдХा рдпुрдж्рдз (рд╡рд░्рд╖ 1898 рдИ.)
– рд╕्рдкेрди рдПрд╡ं рдЕрдоेрд░िрдХा рдХे рдмीрдЪ рдпुрдж्рдз рд╣ुрдЖ।
ЁЯд╛♂ рд░ूрд╕-рдЬाрдкाрди рдпुрдж्рдз (рд╡рд░्рд╖ 1904-05)
– рд░ूрд╕ рдПрд╡ं рдЬाрдкाрди рдХे рдмीрдЪ рдпुрдж्рдз рд╣ुрдЖ।
ЁЯд╛♂ рдмाрд▓्рдХрди рдпुрдж्рдз (рд╡рд░्рд╖1912-13)
– рдмाрд▓्рдХрди рджेрд╢ों рдПрд╡ं рддुрд░्рдХी рдХे рдмीрдЪ рдпुрдж्рдз рд╣ुрдЖ।
ЁЯд╛♂ рд╕्рдкेрди рдХा рдЧृрд╣рдпुрдж्рдз (рд╡рд░्рд╖ 1936-39)
– рд╕्рдкेрди рдХे рд▓ोрдЧों рдХे рдмीрдЪ рдпुрдж्рдз рд╣ुрдЖ।
ЁЯд╛♂ рд╕्рд╡ेрдЬ рдирд╣рд░ рдХा рдпुрдж्рдз (рд╡рд░्рд╖ 1956)
– рдоिрд╕्рд░ рддрдеा рдл्рд░ांрд╕, рдЗрдЬрд░ाрдпрд▓ рдПрд╡ं рдм्рд░िрдЯेрди рдХे рдмीрдЪ рдпुрдж्рдз рд╣ुрдЖ।
ЁЯд╛♂ рд╡िрдпрддрдиाрдо рдпुрдж्рдз (рд╡рд░्рд╖ 1957-1975)
– рдЕрдоेрд░िрдХा рдПрд╡ं рд╡िрдпрддрдиाрдо рдХे рдмीрдЪ, рдЗрд╕ рдпुрдж्рдз рдоें рдЕрдоेрд░िрдХा рдиे 'рдПрдЬेंрдЯ рдСрд░ेंрдЬ' (рдбाрдпोрдХ्рд╕िрди) рдиाрдордХ рдПрдХ рд░рд╕ाрдпрди рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рдХिрдпा рдеा।
ЁЯд╛♂ рдХोрд░िрдпा рдХा рдпुрдж्рдз (рд╡рд░्рд╖ 1954)
– рдЙрдд्рддрд░ी рдХोрд░िрдпा рдПрд╡ं рджрдХ्рд╖िрдгी рдХोрд░िрдпा рдХे рдмीрдЪ рдпुрдж्рдз рд╣ुрдЖ।
ЁЯд╛♂ рдЕрд░рдм-рдЗрдЬрд░ाрдпрд▓ рдпुрдж्рдз (рд╡рд░्рд╖ 1956 рдПрд╡ं 1973)
– рдк्рд░рдердо рдЕрд░рдм-рдЗрдЬрд░ाрдпрд▓ рдпुрдж्рдз 1956 рдоें рддрдеा рджूрд╕рд░ा рдЕрд░рдм-рдЗрдЬрд░ाрдпрд▓ рдпुрдж्рдз 1973 рдоें рд╣ुрдЖ। рдЗрдЬрд░ाрдпрд▓ рдиे рддीрди рдЕрд░рдм рджेрд╢ों-рдЬॉрд░्рдбрди, рд╕ीрд░िрдп рдПрд╡ं рдоिрд╕्рд░ рдХो рдкрд░ाрдЬिрдд рдХिрдпा рддрдеा рдкрд╢्рдЪिрдоी рдХिрдиाрд░े рдПрд╡ं рдЧोрд▓рди рдкрд╣ाрдб़िрдпों рдкрд░ рдХрдм्рдЬा рдХрд░ рд▓िрдпा।
ЁЯд╛♂ рднाрд░рдд-рдЪीрди рдпुрдж्рдз (рд╡рд░्рд╖ 1962)
– рднाрд░рдд рдПрд╡ं рдЪीрди рдХे рдмीрдЪ, рднाрд░рдд рдкрд░ाрдЬिрдд рд╣ुрдЖ।
ЁЯд╛♂ рднाрд░рдд-рдкाрдХिрд╕्рддाрди рдпुрдж्рдз (рд╡рд░्рд╖ 1965 рдПрд╡ं 1971)
– рднाрд░рдд рдПрд╡ं рдкाрдХिрд╕्рддाрди рдХे рдмीрдЪ рдпुрдж्рдз рд╣ुрдЖ।
ЁЯд╛♂ рдЫ: рджिрд╡рд╕ीрдп рдпुрдж्рдз (рд╡рд░्рд╖ 1967)
– рдЗрдЬрд░ाрдпрд▓ рддрдеा рдоिрд╕्рд░, рд╕ीрд░िрдпा рдФрд░ рдЬॉрд░्рдбрди рдХे рдмीрдЪ, рдЗрдЬрд░ाрдпрд▓ рдиे рд╕िрдиाрдп рдк्рд░ाрдпрдж्рд╡ीрдк, рдЧाрдЬाрдкрдЯ्рдЯी рддрдеा рд╕ीрд░िрдпा рдХी рдЧोрд▓рди рдЪोрдЯिрдпों рдкрд░ рдХрдм्рдЬा рдХрд░ рд▓िрдпा।
ЁЯд╛♂ рдпोрдо рдХिрдк्рдкрд░ рдпुрдж्рдз (рд╡рд░्рд╖ 1973)
– рдЗрдЬрд░ाрдпрд▓ рддрдеा рдоिрд╕्рдд्рд░ рдФрд░ рд╕ीрд░िрдпा рдХे рдмीрдЪ рдпुрдж्рдз рд╣ुрдЖ।
ЁЯд╛♂ рдИрд░ाрди-рдЗрд░ाрдХ рдпुрдж्рдз (рд╡рд░्рд╖ 1980-1988)
– рдЗрд░ाрдХ рдПрд╡ं рдИрд░ाрди рдХे рдмीрдЪ рдпुрдж्рдз рд╣ुрдЖ।
ЁЯд╛♂ рдЦाрдб़ी рдпुрдж्рдз (рд╡рд░्рд╖ 1991)
– рдЗрд░ाрдХ рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рдХुрд╡ैрдд рдкрд░ рдЖрдзिрдкрдд्рдп рдХिрдП рдЬाрдиे рдХे рдкрд╢्рдЪाрдд рд╢ुрд░ू рд╣ुрдЖ। рдЕрдоेрд░िрдХा рд╕рд╣िрдд 39 рджेрд╢ों рдХे рд╕ैрди्рдп рдЧрдардмंрдзрди рдХे рдЗрд░ाрдХ рдХो рдкрд░ाрдЬिрдд рдХрд░ рджिрдпा।
ЁЯд╛♂ рдЕрдоेрд░िрдХा-рдЕрдлрдЧाрдиिрд╕्рддाрди рдпुрдж्рдз (рд╡рд░्рд╖ 2001)
– рдЕрдлрдЧाрдиिрд╕्рддाрди рдХे рдмीрдЪ, рддाрд▓िрдмाрди рдХा рд╢ाрд╕рди рд╕рдоाрдк्рдд рд╣ुрдЖ।
ЁЯд╛♂ рдж्рд╡िрддीрдп рдЦाрдб़ी рдпुрдж्рдз (рд╡рд░्рд╖ 2003)
– рдЕрдоेрд░िрдХा рдПрд╡ं рдЗрд░ाрдХ рдХे рдмीрдЪ, рд╕рдж्рджाрдо рд╣ुрд╕ैрди рдХे рд╢ाрд╕рди рдХा рдЕंрдд рд╣ुрдЖ।
ЁЯТИImportant Health related DaysЁЯТИ
ЁЯзм04 Jan - Siddha Day
ЁЯзмLast Sunday in January - World Leprosy Day
ЁЯзм04 Feb - World Cancer Day
ЁЯзм11 Feb - Unani Day
ЁЯзм21 March - World Down Syndrome Day
ЁЯзм24 March - World Tuberculosis Day
ЁЯзм02 Apr - World Autism Awareness Day
ЁЯзм07 Apr - World Health Day
ЁЯзм10 Apr - World Homeopathy Day
ЁЯзм17 Apr - World Hemophilia Day
ЁЯзм25 Apr - World Malaria Day
ЁЯзм05 May - International Midwives Day
ЁЯзм05 May(1st Tuesday of May) - World Asthma Day
ЁЯзм08 May - World Thalassaemia Day
ЁЯзм06 May - National Nurses Day
ЁЯзм12 May - International Nurses Day
ЁЯзм06 -12 May - National Nurses Week
ЁЯзм17 May - World Hypertension Day
ЁЯзм18 May - World AIDS Vaccine Day
ЁЯзм21 June - International Yoga Day
ЁЯзм25 June - World Vitiligo Day
ЁЯзм01 July - Doctors Day
ЁЯзм28 July - World Hepatitis Day
ЁЯзмSecond Saturday of Sep - World First Aid Day
ЁЯзм17 Sep - World Patient Safety Day
ЁЯзм21 Sep - World Alzheimers Day
ЁЯзм25 Sep - World Pharmacist Day
ЁЯзм28 Sep - World Rabies Day
ЁЯзм29 Sep - World Heart Day
ЁЯзм12 Oct - World Arthritis Day
ЁЯзм16 Oct - World Spine Day
ЁЯзм17 Oct - World Trauma Day
ЁЯзм19 Oct - World Pediatric Bone & Joint Day
ЁЯзм20 Oct - World Osteoporosis Day
ЁЯзм21 Oct - World Iodine Deficiency Day
ЁЯзм24 Oct - World Polio Day
ЁЯзм06 Nov - Ayurveda Day
ЁЯзм12 Nov - World Pneumonia Day
ЁЯзм14 Nov - World Diabetes Day
ЁЯзм18 Nov - Natoropathy Day
ЁЯзм01 Dec - World AIDS Day
♻️ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдиोрдЯ्рд╕ - рд╕ाрдоाрди्рдп рдЬाрдЧрд░ूрдХрддा ♻️
ЁЯФ╣ рд░ाрдЬा рд░ाрдордоोрд╣рди рд░ाрдп рдХे рдЗंрдЧ्рд▓ैंрдб рдЬाрдиे рдХे рдмाрдж рдм्рд░рд╣्рдо рд╕рдоाрдЬ рдХी рдмाрдЧрдбोрд░ рдХिрд╕рдиे рд╕ंрднाрд▓ी
➨ рд░ाрдордЪंрдж рд╡िрдзाрд╡ाрдЧीрд╢
ЁЯФ╣ рдХिрд╕рдХे рдк्рд░рдпाрд╕ों рд╕े рдм्рд░рд╣्рдо рд╕рдоाрдЬ рдХी рдЬрдб़े рдЙрдд्рддрд░ рдк्рд░рджेрд╢, рдкंрдЬाрдм рд╡ рдордж्рд░ाрд╕ рдоें рдлैрд▓ी
➨ рдХेрд╢рд╡рдЪंрдж्рд░ рд╕ेрди
ЁЯФ╣ 1815 рдИ. рдоें рдХрд▓рдХрдд्рддा рдоें рдХिрд╕рдиे ‘рдЖрдд्рдоीрдп рд╕рднा’ рдХी рд╕्рдеाрдкрдиा рдХी
➨ рд░ाрдЬा рд░ाрдордоोрд╣рди рд░ाрдп
ЁЯФ╣ рд░ाрдЬा рд░ाрдордоोрд╣рди рд░ाрдп рд╡ рдбेрд╡िрдб рд╣ेрдпрд░ рд╣рдХिрд╕ рд╕ंрд╕्рдеा рд╕े рдЬुрдб़े рдеे
➨ рд╣िрди्рджू рдХॉрд▓ेрдЬ
ЁЯФ╣ рдеिрдпोрд╕ोрдлिрдХрд▓ рд╕ोрд╕ाрдЗрдЯी рдХी рд╕्рдеाрдкрдиा рдХрдм рдФрд░ рдХрд╣ाँ рд╣ुрдИ?
➨ 1875 рдИ., рди्рдпूрдпॉрд░्рдХ рдоें
ЁЯФ╣ рдеिрдпोрд╕ोрдлिрдХрд▓ рд╕ोрд╕ाрдЗрдЯी рдХी рд╕्рдеाрдкрдиा рднाрд░рдд рдоें рдХрдм рдФрд░ рдХрд╣ाँ рд╣ुрдИ?
➨ 1882 рдИ., рдЕрдбрдпाрд░, рдордж्рд░ाрд╕ рдоें
ЁЯФ╣ рдзрд░्рдо рд╕рднा рдХे рд╕ंрд╕्рдеाрдкрдХ рдХौрди рдеे?
➨ рд░ाрдзाрдХांрдд рджेрд╡
ЁЯФ╣ рд╕рддी рдк्рд░рдеा рдХा рдЕंрдд рдХрдм рд╣ुрдЖ
➨ 1829 рдИ.
ЁЯФ╣ рд╕рддी рдк्рд░рдеा рдХे рдЕंрдд рдоें рд╕рдмрд╕े рдЕрдзिрдХ рдк्рд░рдпाрд╕ рдХिрд╕рдХा рд░рд╣ा?
➨ рд░ाрдЬा рд░ाрдордоोрд╣рди рд░ाрдп
ЁЯФ╣ ‘рдЖрд░्рдп рд╕рдоाрдЬ’ рдХी рд╕्рдеाрдкрдиा рдХрдм рд╣ुрдИ?
➨ 1875 рдИ., рдоुंрдмрдИ
ЁЯФ╣ ‘рдЖрд░्рдп рд╕рдоाрдЬ’ рдХी рд╕्рдеाрдкрдиा рдХिрд╕рдиे рдХी?
➨ рд╕्рд╡ाрдоी рджрдпाрдиंрдж рд╕рд░рд╕्рд╡рддी рдиे
ЁЯФ╣ рдЖрд░्рдп рд╕рдоाрдЬ рдХिрд╕рдХे рд╡िрд░ुрдж्рдз рд╣ै
➨ рдзाрд░्рдоिрдХ рдЕрдиुрд╖्рдаाрди рд╡ рдоूрд░्рддि рдкूрдЬा
ЁЯФ╣ 19рд╡ीं рд╕рджी рдоें рднाрд░рддीрдп рдкुрдирд░्рдЬाрдЧрд░рдг рдХा рдкिрддा рдХिрд╕े рдоाрдиा рдЬाрддा рд╣ै
➨ рд░ाрдЬा рд░ाрдордоोрд╣рди рд░ाрдп рдХो
ЁЯФ╣ рд░ाрдЬाрд░ाрдо рдоोрд╣рди рд░ाрдп рдХा рдЬрди्рдо рдХрд╣ाँ рд╣ुрдЖ?
➨ рд░ाрдзाрдирдЧрд░, рдЬिрд▓ा рд╡рд░्рдзрдоाрди
ЁЯФ╣ рд╕्рд╡ाрдоी рджрдпाрдиंрдж рд╕рд░рд╕्рд╡рддी рдХा рдоूрд▓ рдиाрдо рдХ्рдпा рдеा?
➨ рдоूрд▓рд╢ंрдХрд░
ЁЯТарднाрд░рдд рдХे рдк्рд░рдоुрдЦ рдмांрдз рдПрд╡ं рдирджी рдкрд░िрдпोрдЬрдиाрдПँЁЯТа
ЁЯФ┤ рдЬाрдпрдХрд╡ाрдб़ी рдкрд░िрдпोрдЬрдиा- рдЧोрджाрд╡рд░ी рдирджी- рдорд╣ाрд░ाрд╖्рдЯ्рд░
ЁЯФ┤ рдЯिрд╣рд░ी рдмाँрдз рдкрд░िрдпोрдЬрдиा- рднाрдЧीрд░рдеी рдирджी- рдЙрдд्рддрд░ाрдЦрдг्рдб
ЁЯФ┤ рддिрд▓ैрдпा рдкрд░िрдпोрдЬрдиा- рдмрд░ाрдХрд░ рдирджी- рдЭाрд░рдЦंрдб
ЁЯФ┤ рддुрд▓рдмुрд▓ рдкрд░िрдпोрдЬрдиा- рдЭेрд▓рдо рдирджी- рдЬрдо्рдоू рдФрд░ рдХрд╢्рдоीрд░
ЁЯФ┤ рджुрд░्рдЧाрдкुрд░ рдмैрд░ाрдЬ рдкрд░िрдпोрдЬрдиा- рджाрдоोрджрд░ рдирджी- рдкрд╢्рдЪिрдо рдмंрдЧाрд▓
ЁЯФ┤ рджुрд▓рд╣рд╕्рддी рдкрд░िрдпोрдЬрдиा- рдЪिрдиाрдм рдирджी- рдЬрдо्рдоू рдФрд░ рдХрд╢्рдоीрд░
ЁЯФ┤ рдиाрдЧрдкुрд░ рд╢рдХ्рддि рдЧृрд╣ рдкрд░िрдпोрдЬрдиा- рдХोрд░ाрдбी рдирджी- рдорд╣ाрд░ाрд╖्рдЯ्
ЁЯФ┤ рдиाрдЧाрд░्рдЬुрдирд╕ाрдЧрд░ рдкрд░िрдпोрдЬрдиा- рдХृрд╖्рдгा рдирджी- рдЖрди्рдз्рд░ рдк्рд░рджेрд╢
ЁЯФ┤ рдиाрдердкा рдЭाрдХрд░ी рдкрд░िрдпोрдЬрдиा- рд╕рддрд▓рдЬ рдирджी- рд╣िрдоाрдЪрд▓ рдк्рд░рджेрд╢
ЁЯФ┤ рдкंрдЪेрдд рдмांрдз- рджाрдоोрджрд░ рдирджी- рдЭाрд░рдЦंрдб
ЁЯФ┤ рдкोрдЪрдо्рдкाрдж рдкрд░िрдпोрдЬрдиा- рдорд╣ाрдирджी- рдХрд░्рдиाрдЯрдХ
ЁЯФ┤ рдлрд░рдХ्рдХा рдкрд░िрдпोрдЬрдиा- рдЧंрдЧा рдирджी- рдкрд╢्рдЪिрдо рдмंрдЧाрд▓
ЁЯФ┤ рдмाрдгрд╕ाрдЧрд░ рдкрд░िрдпोрдЬрдиा- рд╕ोрди рдирджी- рдордз्рдп рдк्рд░рджेрд╢
ЁЯФ┤ рднाрдЦрдб़ा рдиांрдЧрд▓ рдкрд░िрдпोрдЬрдиा- рд╕рддрд▓рдЬ рдирджी- рд╣िрдоाрдЪрд▓ рдк्рд░рджेрд╢
ЁЯФ┤ рднीрдоा рдкрд░िрдпोрдЬрдиा - рдкрд╡рдиा рдирджी- рддेрд▓ंрдЧाрдиा
ЁЯФ┤ рдоाрддाрдЯीрд▓ा рдкрд░िрдпोрдЬрдиा - рдмेрддрд╡ा рдирджी- рдЙрдд्рддрд░ рдк्рд░рджेрд╢
ЁЯФ┤ рд░ंрдЬीрдд рд╕ाрдЧрд░ рдмांрдз рдкрд░िрдпोрдЬрдиा - рд░ाрд╡ी рдирджी- рдЬрдо्рдоू рдФрд░ рдХрд╢्рдоीрд░
ЁЯФ┤ рд░ाрдгा рдк्рд░рддाрдк рд╕ाрдЧрд░ рдкрд░िрдпोрдЬрдиा - рдЪрдо्рдмрд▓ рдирджी - рд░ाрдЬрд╕्рдеाрди
ЁЯФ┤ рд╕рддрд▓рдЬ рдкрд░िрдпोрдЬрдиा- рдЪिрдиाрдм рдирджी - рдЬрдо्рдоू рдФрд░ рдХрд╢्рдоीрд░
ЁЯФ┤ рд╕рд░рджाрд░ рд╕рд░ोрд╡рд░ рдкрд░िрдпोрдЬрдиा - рдирд░्рдорджा рдирджी - рдЧुुрдЬрд░ाрдд
ЁЯФ┤ рд╣िрдбрдХрд▓ рдкрд░िрдпोрдЬрдиा - рдШाрдЯрдк्рд░рднा рдкрд░िрдпोрдЬрдиा- рдХрд░्рдиाрдЯрдХ
ЁЯФ┤ рдЗрдбुрдХ्рдХी рдкрд░िрдпोрдЬрдиा- рдкेрд░िрдпाрд░ рдирджी- рдХेрд░рд▓
ЁЯФ┤ рдЙрдХाрдИ рдкрд░िрдпोрдЬрдиा- рддाрдк्рддी рдирджी- рдЧुुрдЬрд░ाрдд
ЁЯФ┤ рдХाрдХреЬाрдкाрд░ा рдкрд░िрдпोрдЬрдиा- рддाрдк्рддी рдирджी- рдЧुुрдЬрд░ाрдд
ЁЯФ┤ рдХोрд▓рдбैрдо рдкрд░िрдпोрдЬрдиा- рд╕рддрд▓ुрдЬ рдирджी- рд╣िрдоाрдЪрд▓ рдк्рд░рджेрд╢
ЁЯФ┤ рдЧंрдЧाрд╕ाрдЧрд░ рдкрд░िрдпोрдЬрдиा- рдЪрдо्рдмрд▓ рдирджी- рдордз्рдп рдк्рд░рджेрд╢
ЁЯФ┤ рдЬрд╡ाрд╣рд░ рд╕ाрдЧрд░ рдкрд░िрдпोрдЬрдиा- рдЪрдо्рдмрд▓ рдирджी- рд░ाрдЬрд╕्рдеाрди
ЁЯФЖ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдиोрдЯ्рд╕ - рд╕ाрдоाрди्рдп рд╡िрдЬ्рдЮाрди ЁЯФЖ
ЁЯФ░рд╡рд╣ рддाрдк рдЬिрд╕ рдкрд░ рдмрд░्рдл, рдкाрдиी рдФрд░ рд╡ाрд╖्рдк рд╕ंрддुрд▓рди рдоें рд░рд╣рддा рд╣ै, рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै
➨ рдд्рд░िрдХ рдмिрди्рджु
ЁЯУЪ рдЗंрдж्рд░рдзрдиुрд╖ рдХिрддрдиे рд░ंрдЧ рджिрдЦाрддा рд╣ै
➨ 7
ЁЯФ░ рдХिрд╕ी рдж्рд░рд╡ рдХा рд╡ाрд╖्рдкीрдХрд░рдг рд╣ोрдиे рд╕े рдЙрд╕рдХा рддाрдкрдоाрди
➨ рдШрдЯेрдЧा
ЁЯУЪ рдоृрдЧрддृрд╖्рдгा рдмрдирдиे рдХा рдХाрд░рдг рд╣ै
➨ рдкूрд░्рдг рдЖрди्рддрд░िрдХ рдкрд░ाрд╡рд░्рддрди
ЁЯФ░ рдиिрдо्рдирддाрдкी рдЗंрдЬрдиों рдХा рдЕрдиुрдк्рд░рдпोрдЧ рд╣ोрддा рд╣ै
➨ рд░ॉрдХेрдЯ рдк्рд░ौрдж्рдпोрдЧिрдХी рдоें
ЁЯУЪ рдкूрд░्рдг рдЖрди्рддрд░िрдХ рдкрд░ाрд╡рд░्рддрди рд╣ोрддा рд╣ै, рдЬрдм рдк्рд░рдХाрд╢ рдЬाрддा рд╣ै
➨ рд╣ीрд░े рд╕े рдХांрдЪ рдоें
ЁЯФ░ рд╡ाрдпुрдордг्рдбрд▓ рдоें рдк्рд░рдХाрд╢ рдХे рд╡िрд╕рд░рдг рдХा рдХाрд░рдг рд╣ै
➨ рдзूрд▓рдХрдг
ЁЯУЪ рдХिрд╕ рдЧुрдг-рдзрд░्рдо рдХे рдХाрд░рдг рдкाрдиी рд╕े рднрд░े рдмрд░्рддрди рдоें рдбुрдмाрдИ рдЧрдИ рдЫреЬी рдоुреЬी рд╣ुрдИ рдк्рд░рддीрдд рд╣ोрддी рд╣ै
➨ рдЕрдкрд╡рд░्рддрди
ЁЯФ░ рдЖрдХाрд╢ рдХा рд░ंрдЧ рдиीрд▓ा рдк्рд░рддीрдд рд╣ोрддा рд╣ै
➨ рдк्рд░рдХीрд░्рдгрди рдХे рдХाрд░рдг
ЁЯУЪ рд╕ूрд░्рдп рдЧ्рд░рд╣рдг рдХे рд╕рдордп рд╕ूрд░्рдп рдХा рдХौрди-рд╕ा рднाрдЧ рджिрдЦाрдИ рджेрддा рд╣ै
➨ рдХिрд░ीрдЯ
ЁЯФ░ рдк्рд░рдХाрд╢ рдХा рд╡ेрдЧ рдЕрдзिрдХрддрдо рд╣ोрддा рд╣ै
➨ рдиिрд░्рд╡ाрдд рдоें
ЁЯУЪ рдк्рд░рдХाрд╢ рдХा рд╡ेрдЧ рд╕рд░्рд╡рдк्рд░рдердо рдХिрд╕рдиे рдЬ्рдЮाрдд рдХिрдпा
➨ рд░ोрдорд░
♦️ Important Articles in Indian Constitution (Part-2) ♦️
➨ Article 23 – Prohibition of traffic in human beings and forced labour.
➨ Article 24 – Prohibition of employment of children (Under the age of 14) in factories and mines.
➨ Article 25 – Freedom of conscience and free profession, practice and propagation of religion.
➨ Article 26 – Freedom to manage religious affairs.
➨ Article 27 – Freedom as to pay taxes for promotion of any particular religion.
➨ Article 28 – Freedom from attending religious instruction.
➨ Article 29 – Protection of interest of minorities.
➨ Article 30 – Right of minorities to establish and administer educational institutions.
➨ Article 32 – Remedies for enforcement of Fundamental Rights.
➨ Article 36 – Definition
➨ Article 37– Application of DPSP (Read about Directive Principles of States Policy in the linked article)
➨ Article 39A – Equal justice and free legal aid
➨ Article 40 – Organization of a village panchayat
➨ Article 41 – Right to work, to education, and to public assistance in certain cases
➨ Article 43 – Living Wages, etc. for workers.
➨ Article 43A – Participation of workers in the management of industries.
➨ Article 44 – Uniform civil code. ( applicable in Goa only)
➨ Article 45 – Provision for free and compulsory education for children.
➨ Article 46 – Promotion of educational and economic interest of scheduled castes (SC), scheduled tribes (ST), and OBC.
➨ Article 47– Duty of the state to raise the level of nutrition and the standard of living and to improve public health.
➨ Article 48 – Organization of agriculture and animal husbandry.
➨ Article 49 – Protection of monuments and places and objects of natural importance.
➨ Article 50 – Separation of judiciary from the executive.
➨ Article 51 – Promotion of international peace and security.
✍ ALL FRUITS SCIENTIFIC NAMES
◾ Mango - рдЖрдо рдХा рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рдиाрдо - Mangifera Indica ( рдоैрдЧ्рдиीрдлेрд░ा рдЗंрдбिрдХा )
◾ Orange - рд╕ंрддрд░ा рдХा рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рдиाрдо - Citrus Sinensis ( рд╕ाрдЗрдЯ्рд░рд╕ рд╕ीрдиेрди्рд╕िрд╕ )
◾ Papaya - рдкрдкीрддा рдХा рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рдиाрдо - Carica Papaya ( рдХैрд░ीрдХा рдкрдкाрдпा )
◾ Coconut - рдиाрд░िрдпрд▓ рдХा рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рдиाрдо - Coco Nucifera ( рдХोрдХो рди्рдпूрд╕ीрдлेрд░ा )
◾ Banana - рдХेрд▓ा рдХा рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рдиाрдо - Musa Paradisiaca ( рдоूрд╕ा рдкेрд░ाрдбिрд╕िрдПрдХा )
◾ Pineapple - рдЕрдиाрдиाрд╕ рдХा рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рдиाрдо - Comosus Pineapple ( рдХॉрдоोрдЬрд╕ рдкाрдЗрдирдПрдк्рдкрд▓ )
◾ Apple - рд╕ेрдм рдХा рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рдиाрдо - Malus Pumila/Domestica ( рдоेрд▓рд╕ рдк्рдпूрдоिрд▓ा/рдбोрдоेрд╕्рдЯिрдХा )
◾ Grape - рдЕंрдЧूрд░ рдХा рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рдиाрдо - Vitis ( рд╡िрдЯिрд╕ )
◾ Pear - рдиाрд╢рдкाрддी рдХा рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рдиाрдо - Pyrus Communis ( рдкाрдЗрд░рд╕ рдХॉрдордоुрдиिрд╕ )
◾ Sugarcane - рдЧрди्рдиा рдХा рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рдиाрдо - Saccharum officinarum ( рд╕рдЪ्рдЪाрд░ुрдо рдФрдлिрд╕ीрдиेрд░рдо )
◾ Litchi - рд▓ीрдЪी рдХा рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рдиाрдо - Litchi Chinensis ( рд▓ीрдЪी рдЪिрди्рдиीрд╕िрд╕ )
◾ Beetroot - рдЪुрдХंрджрд░ рдХा рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рдиाрдо - Beta Vulgaris ( рдмीрдЯा рд╡рд▓्рдЧैрд░िрд╕ )
◾ Cucumber - рдЦीрд░ा рдХा рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рдиाрдо - Cucumis Sativus ( рдХुрд╕ुрдоिрд╕ рд╕ैрдЯिрд╡рд╕ )
◾ Tamarind - рдЗрдорд▓ी рдХा рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рдиाрдо - Tamarindus Indica ( рддाрдоाрд░ीрди्рджुрд╕ рдЗंрдбिрдХा )
◾ Java Plum - рдЬाрдоुрди рдХा рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рдиाрдо - Syzygium Cumini ( рд╢ाрдпрдЬिрдпрдо рдХ्рдпूрдоिрдиी )
◾ Indian Jujube - рдмेрд░ рдХा рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рдиाрдо - Ziziphus Mauritiana ( рдЬ़िрдЬ़ीрдлрд╕ рдоौрд░ीрддिрдпाрдиा )
ЁЯФ│ рднाрд░рдд рдХी рдк्рд░рдоुрдЦ рдирджिрдпों рдХे рдХिрдиाрд░े рдмрд╕े рд╢рд╣рд░
✶ рдпрдоुрдиा рдирджी ➠ рдордеुрд░ा, рдЖрдЧрд░ा, рджिрд▓्рд▓ी, рдЗрд▓ाрд╣ाрдмाрдж
✶ рдЧंрдЧा рдирджी ➠ рдЗрд▓ाрд╣ाрдмाрдж, рд╣рд░िрдж्рдзाрд░, рдХाрдирдкुрд░, рдкрдЯрдиा, рд╡ाрд░ाрдгрд╕ी (рдмрдиाрд░рд╕)
✶ рдм्рд░рд╣्рдордкुрдд्рд░ рдирджी ➠ рд╕ोрдХोрд╡ा рдШाрдЯ, рдбिрдм्рд░ूрдЧреЭ, рдЧुрд╡ाрд╣ाрдЯी
✶ рд╕рддрд▓ुрдЬ рдирджी ➠ рдлिрд░ोрдЬрдкुрд░, рд▓ुрдзिрдпाрдиा
✶ рдорд╣ाрдирджी ➠ рдХрдЯрдХ, рд╕ंрдмрд▓рдкुрд░
✶ рдЕрд▓рдХрдиंрджा рдирджी ➠ рдмрдж्рд░ीрдиाрде
✶ рддुंрдЧрднрдж्рд░ा рдирджी ➠ рдХुрд░्рдиूрд▓
✶ рдЭेрд▓рдо рдирджी ➠ рд╢्рд░ीрдирдЧрд░
✶ рддाрдк्рддि рдирджी ➠ рд╕ूрд░рдд
✶ рдХृрд╖्рдгा рдирджी ➠ рд╡िрдЬрдпрд╡ाреЬा
✶ рднीрдоा рдирджी ➠ рдкंрдврд░рдкुрд░
✶ рд░ाрдордЧंрдЧा рдирджी ➠ рдмрд░ेрд▓ी
✶ рдмेрддрд╡ा рдирджी ➠ рдУрд░рдЫा
✶ рд╢िрдк्рд░ा рдпा рдХ्рд╖िрдк्рд░ा рдирджी) ➠ рдЙрдЬ्рдЬैрди
✶ рд╕рд░рдпू рдирджी ➠ рдЕрдпोрдз्рдпा
✶ рд╣ुрдЧрд▓ी рдирджी ➠ рдХोрд▓рдХाрддा
✶ рдЧोрдорддी рдирджी ➠ рд▓рдЦрдирдК
✶ рдирд░्рдорджा рдирджी ➠ рдЬрдмрд▓рдкुрд░
✶ рдЪंрдмрд▓ рдирджी ➠ рдХोрдЯा
✶ рдЧोрджाрд╡рд░ी рдирджी ➠ рдиाрд╕िрдХ
✶ рдХाрд╡ेрд░ी рдирджी ➠ рд╢्рд░ीрд░ंрдЧрдкрдЯ्рдЯрдирдо्
✶ рдоूрд╕ी рдирджी ➠ рд╣ैрджрд░ाрдмाрдж
✶ рд╕्рд╡рд░्рдг рд░ेрдЦा рдирджी ➠ рдЬрдорд╢ेрджрдкुрд░
✶ рд╕ाрдмрд░рдорддी рдирджी ➠ рдЕрд╣рдорджाрдмाрдж
Comments
Post a Comment